Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 5-10-2019

"Vitamines toevoegen aan bulkproducten kan zorgen voor enorme gezondheidsverbetering"

De 'verketteraar van de moestuin' krijgt de Eijkmanmedaille

Lange tijd was de Wageningse voedingshoogleraar Clive West omstreden in het wereldje van de specialisten die bepalen hoeveel vitamine A, zink, ijzer of andere nutrienten we dagelijks moeten binnenkrijgen. Geen wonder, want als zijn berekeningen klopten, was het voedingsprobleem in de arme landen stukken groter dan we al dachten. Maar na jaren van stille strijd heeft het Eijkman Medaille Fonds West beloond voor zijn werk en zijn bijdrage aan de kennis over voedingsdeficienties.

Dat hij een ketter was begreep West pas toen hij eind jaren negentig een aanbevelingsbrief onder ogen kreeg, waarin een collega hem voordroeg als lid voor het steering committee van de International Vitamin A Consultative Group, het belangrijkste lichaam op het gebied van vitamine A. In de brief stond dat hij nu wel lang genoeg bij ontmoetingen en andere gebeurtenissen was weggehouden.

"Ik stond bekend als een relschopper", zegt West verontschuldigend.

West dankte zijn ketterse reputatie aan een aanval op de normen voor de pro-vitamine betacaroteen. Die plantaardige stof zet in het lichaam om in vitamine A. Een tekort aan vitamine A veroorzaakt stapje voor stapje blindheid en vermindert de weerstand tegen ziektekiemen. Van alle kinderen die aan de honger sterven, overlijdt een derde door een tekort aan vitamine A.

Vitamine A zit in ruime hoeveelheden in dierlijke producten. Is de inname daarvan gering of zelfs nihil, zoals in arme delen van de wereld nog steeds het geval is, dan zijn mensen aangewezen op het betacaroteen in bladgroenten en fruit. Wetenschappers rekenen daarom aan de hoeveelheid betacaroteen die je nodig hebt om aan voldoende vitamine A te komen.

In de vroege jaren negentig ontdekten West en zijn promovenda Saskia de Pee dat de omzetting van de pro-vitamine in vitamine A beduidend minder efficient verloopt dan de handboeken aangaven.

"Vooral bladgroenten waren een beroerde leverancier", zegt West. "In studies in Vietnam en Indonesie konden we achterhalen dat het lichaam 26 microgram betacaroteen uit spinazie nodig heeft om 1 microgram vitamine A te maken. Fruit was een beter leverancier, maar uit een mengsel van groenten en fruit moest het lichaam nog steeds 21 microgram betacaroteen halen om 1 microgram vitamine A te maken."

Boze brieven
De experts gingen er in hun adviezen nog van uit dat 6 microgram betacaroteen volstond om 1 microgram vitamine A te maken. "Die norm was gebaseerd op onderzoek onder laboratoriumomstandigheden", zegt West. Soms gebruikten onderzoekers supplementen of plantaardige olie als bron van caroteen, soms vermaalden ze de groenten zodat het betacaroteen beter beschikbaar werd.

Wests ontdekking had, zonder dat hij het wist, politieke impact. Om het tekort aan vitamine A te bestrijden, adviseerden voedingswetenschappers toen nog, moesten hulporganisaties en overheden de aanleg van moestuinen stimuleren.

Meer groenten en meer fruit moesten de gevaarlijk lage vitamine A-spiegels verhogen. Wests ontdekking betekende echter dat die strategie onvoldoende werkte. Als je op groenten en fruit was aangewezen, had je dagelijks letterlijk kilo’s nodig om in je vitamine A-behoefte te voorzien.

"Ik kreeg boze brieven", herinnert West zich. "How dare you attack home gardens?", vroegen mensen me. Ik had iets verschrikkelijks gedaan. Ik heb wel eens uitgelegd dat ik helemaal niets tegen moestuintjes had. Ik denk dat ze het voedingspatroon gevarieerder maken, zei ik dan. En dat is ntuurlijk positief. Ik denk alleen niet dat moestuinen het tekort aan vitamine A verminderen. Maar die uitleg hielp niet."

Inmiddels is Wests onderzoek geaccepteerd door zijn collega's. De richtlijnen die advieslichamen hanteren voor de omzetting zijn de laatste jaren gestegen, al zijn ze nog niet zo hoog als West ze graag zou hebben, en is de hoogleraar zelf lid geworden van de comites die hem lange tijd buiten de deur wilden houden. Ook de oplossing die West voor het deficientieprobleem aandraagt, verrijking van voedsel met nutrienten of het veredelen van gewassen zodat ze meer pro-vitamine A aanmaken, is niet langer omstreden.

Medaille
Op 1 oktober kreeg West van het Eijkmanfonds niet alleen een medaille voor zijn werk op het gebied van vitamine A. Volgens het fonds, dat de prijs jaarlijks toekent aan wetenschappers die de 'tropische geneeskunst in de breedste zin' verder helpen, kreeg West de prijs 'voor zijn gehele oeuvre op het gebied van de internationale voedingsleer'.

West zelf vermoedt dat hij de prijs heeft te danken aan het toepassingsgerichte karakter van zijn onderzoek. Zijn studies en die van zijn aio's beschrijven niet alleen het probleem, maar dragen ook oplossingen aan

Zo ontdekte de door West begeleide ir. Hans Verhoef dat de bloedarmoede, die in grote delen van Afrika voorkomt, met ijzerpillen op te lossen is. Andere onderzoekers waren altijd bang geweest dat malaria daar een stokje voor zou steken. Meer ijzer betekende meer rode bloedcellen, en dat betekende meer voedingsstoffen voor de malariaparasiet.

Onderzoek onder kinderen met malaria leerde echter dat die theorie geen hout snijdt. West gelooft in rechtlijnige oplossingen. Door verrijking van voedsel en het verstrekken van voedingssupplementen kan het probleem van de voedingsdeficienties straks tot het verleden behoren, denkt hij.

"In 1990 had nog anderhalf miljard mensen een tekort aan jodium. In de jaren negentig zijn landen als China en Indonesie programma's begonnen waarin ze jodium toevoegen aan voedingsmiddelen, en die zijn succesvol gebleken. Nu is er nog 'slechts' een half miljard mensen met een jodiumtekort."

Een tekort aan jodium betekent dat het schildklierhormoon in het lichaam een vorm aanneemt die niet kan doordringen tot de hersenen. Omdat schildklierhormoon nodig is voor de ontwikkeling van hersenweefsel, wordt de mentale ontwikkeling daardoor geremd. Het langdurig geven van extra jodium kan het IQ met gemiddeld tien punten doen toenemen.

Dat zou ook met vitamine A moeten gebeuren, vindt West. "Door de vitamine toe te voegen aan bulkproducten als meel kun je in een klap een enorme gezondheidsverbetering bewerkstelligen. Dat kun je - met alle respect - met moestuintjes op je buik schrijven."

Weekblad voor Wageningen UR, 9 oktober 2003.




Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.