|
| |
|
| |
|
|
|
Opgepoetst | 26-9-2020
Wrikken aan de grenzen van onze levensduur | Leefstijlfactoren & levensverlenging
Jongens die in 2008 zijn geboren worden volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek gemiddeld 78.3 jaar oud, zo maakte het bureau in januari van dit jaar bekend. Meisjes die in datzelfde jaar het levenslicht zagen, kunnen rekenen op een levensduur van gemiddeld 82.3 jaar. We worden ouder dan ooit. Maar volgens wetenschappelijk onderzoek kunnen we misschien nog ouder worden.
Als alles in het boek A Factual Account of the 250 Year-Old Good-Luck Man klopt, dan werd Li Qingyuan 256 jaar oud. Li Qingyuan zou zijn geboren in 1677. Als kind liep hij weg van huis en trok op met rondzwervende kruidengenezers, die hem leerden hoe hij met kruiden, het cultiveren van innerlijke rust en lange wandelingen zijn levensenergie kon kanaliseren en ongekend oud kon worden. En dat werd hij.
Volgens ooggetuigen oogde Li Qingyuan op tweehonderdjarige leeftijd als een vitale zestiger. Hij zou geheime krijgskunsten hebben beoefend en colleges over levensverlenging hebben gegeven aan de universiteit van Beijing.
In de jaren dertig van de vorige eeuw nodigde een generaal van Mao's Revolutionaire Garde Li Qingyuan bij hem thuis uit, in zijn legerplaats Wann Hsien in de provincie Szechuan. Toen Li Qingyuan in 1933 terugkeerde naar zijn huis overleed hij. Zijn dood was voor Time aanleiding voor een nieuwsberichtje.[1] Toen Li Qingyuan stierf was hij getrouwd met zijn 24ste vrouw. In totaal verwekte hij tweehonderd kinderen.
De Chinese generaal bij wie Li Qingyuan zijn laatste jaren doorbracht, Sen Yang, schreef een boek over de stokoude Chinees. Het waarheidsgehalte daarvan staat ter discussie, maar volgens het boek dankte Li Qingyuan zijn verlengde levensduur vooral aan de gojibessen die hij dagelijks at.
Sommige voedingsexperts en verkopers van gojibessen beschouwen de goji als een super food. Een argument daarvoor is de inhoud van de besjes, die wordt gekenmerkt door fikse concentraties van germanium, selenium, beta-sisterol, cyperone, solavetivone, zeaxanthine, physaline en betaine.
In recente dierstudies beschermen goji-extracten muizen tegen ultraviolette straling en doden ze prostaatkankercellen. In humane studies verhoogt goji de aanmaak van beschermende enzymen[2] en de activiteit van het deel van het immuunsysteem dat kankercellen doodt.[3]
Of mensen daadwerkelijk ouder kunnen worden als ze gojibessen toevoegen aan hun dieet is daarmee nog niet bewezen. Voedingswetenschappers zijn er niet van overtuigd dat er uberhaupt super foods met zo'n effect bestaan. [Link] Voedingswetenschappers geloven in gezonde of ongezonde voedingspatronen, niet in gezonde of ongezonde levensmiddelen.
Supplementen
Toch verschijnen er studies waarin het consumeren van een super food of kruid een onverwacht sterk effect heeft. In 2007 publiceerden onderzoekers van de Franse Universite de Bordeaux bijvoorbeeld een studie waarvoor ze een groep van 3500 ouderen dertien jaar achtereen hadden gevolgd.[4] De onderzoekers wilden eigenlijk meer weten over het effect van middelen tegen dementie. Daarom volgden ze een groep ouderen waarvan er 888 medicijnen gebruikten die de afname van hun mentale vermogens zouden moeten afremmen.
In de groep zaten ook 225 gebruikers van Ginkgo biloba. [Link]
De mentale vermogens beschermen deed ginkgo in deze studie niet, maar het verminderde wel de kans dat ginkgogebruikers overleden. De sterftekans van ginkgogebruikers was gedurende de tijd dat de studie duurde 46 percent. De kans dat medicijngebruikers overleden was 62 percent.
Theorieen
Op tientallen onderzoeksinstellingen speuren fundamentele wetenschappers en farmacologen naar verbindingen die de levensduur verlengen. Het gros van dat onderzoek betreft nematoden, fruitvliegjes en soms knaagdieren. Aanvankelijk leunde dat onderzoek zwaar op de oxidanttheorie, die stelde dat veroudering voor een belangrijk deel het gevolg is van vrije radicalen.
Vrije radicalen zijn onstabiele moleculen die vrijkomen als het lichaam zich verdedigt tegen ziektekiemen of andere stressprikkels, maar ook als het lichaam brandstoffen uit voeding omzet in energie. De vrije radicalen wisselen elektrische lading uit met de cellen, worden daardoor stabiel maar tasten wel de cellen aan. De voortijdige veroudering die daarvan het gevolg is, zo wilde de theorie, laat zich beteugelen door moleculen die zichzelf bij wijze van spreken opofferen voor de cel. Ze stabiliseren de vrije radicalen en ontzien daardoor de cellen.
Antioxidanten, noemden onderzoekers die stoffen. Ze zitten vooral in botanische preparaten als ginkgo en goji, maar ook in groenten en fruit.
Hormesistheorie
De antioxidant-theorie heeft versterking gekregen van de hormesistheorie. [Link] Die theorie is geherintroduceerd door de Amerikaanse toxicoloog Ed Calabrese en zegt dat veel plantenstoffen eigenlijk mild-toxisch zijn. Ze zijn niet toxisch genoeg om organismen ziek te maken, maar prikkelen cellen wel om zich tegen allerlei bedreigingen teweer te stellen. De cellen schakelen allerlei mechanismen aan om zichzelf te repareren of te ontgiften.
Een van de krachtigste levensverlengende mechanismen die onderzoekers tot nut toe hebben gevonden is het complex van moleculen dat wordt aangeschakeld door het enzym SIRT1. Hoe actiever dat enzym is, hoe meer energie de cel steekt in reparatie. Onderzoekers noemen SIRT1 wel eens liefkozend 'het Methusalem-enzym'. SIRT1 wordt actiever als dieren dertig tot veertig procent minder kilocalorieen consumeren dan ze eigenlijk nodig hebben. Bij knaagdieren, apen en waarschijnlijk ook bij mensen neemt daardoor de levensduur met tientallen procenten toe.
Nieuw licht op resveratrol
De ervaringen van een kleine groep mensen die door vrijwillige calorierestrictie langer wil leven, zijn echter negatief. De mensen zijn betrekkelijk gezond en lijken minder snel te verouderen, maar hun levenskwaliteit is gering. Ze hebben het voortdurend koud, doordat ze niet genoeg warmte produceren om zichzelf op temperatuur te houden. Zitten wordt pijnlijk doordat het vet en de spiermassa op de heupen en billen verdwijnt. Interesse in seks en nieuwsgierigheid verdwijnen, maar de levensverlengers klagen bovenal over een continu gebrek aan energie en levenslust.
Onderzoekers hoopten dat plantenstoffen de functie calorierestrictie kunnen overnemen, nadat Amerikaanse onderzoekers ontdekten dat resveratrol, [Link] een fenolische verbinding in rode wijn, SIRT1 activeert.[5] Of het effect zo sterk is dat organismen ook langer leven is nog maar de vraag. In lang niet alle proeven met muizen kon resveratrol het leven van de proefdieren verlengen.[6]
Er gaan in het circuit van moleculaire voedingswetenschappers geruchten dat het onderzoek naar resveratrol als levensverlenger is vastgelopen. Ook trials met synthetische varianten van resveratrol, die door het lichaam minder makkelijk worden omgezet in inactieve verbindingen, zouden zijn mislukt.
Cocktail
De teleurstellende berichten over resveratrol hebben de hoop dat plantaardige verbindingen het leven kunnen verlengen niet de grond in geboord. Enthousiaste supplementengebruikers, natuurartsen en orthomoleculaire artsen geloven al jaren niet meer in een enkele magic bullet die het verouderingsproces afremt. In plaats daarvan zetten ze hun hoop op cocktails van supplementen.
Dat die aanpak wel eens zou kunnen werken, suggereert een onderzoeksproject van de Canadese McMaster University. Daarin krijgen muizen een mix van stoffen die supplementengebruikers bekend zal voorkomen: vitamines, mineralen, gember, knoflook, co-enzym Q10, visolie, rutine, groene thee, acetyl-L-carnitine, flavonoiden, alfa-liponzuur, melatonine, N-acetylcysteine, Ginkgo biloba en ginseng.[7]
De proefdieren van de Canadezen leven door de cocktail niet alleen elf procent langer dan normaal, maar blijven vooral langer vitaal. [Link]
Mitochondria
Toen de onderzoekers de mitochondria in de hersencellen van de muizen bestudeerden, zagen ze hoe het supplement precies werkte. Mitochondria zijn de energiecentrales van de cel. Ze zetten moleculen uit de voeding om in energiemoleculen voor de cellen. Dat proces gaat in stapjes.
Als een organisme veroudert, gaat het steeds vaker fout in het stapje dat onderzoekers mitochondrial complex III noemen. In die stap ontstaan vrije radicalen die de cel en de mitochondria zelf beschadigen.
De onderzoekers ontdekten dat hun supplementencocktail ervoor zorgde dat de activiteit van het kwetsbare mitochondrial complex III niet verminderde naarmate de muizen ouder werden. Waarschijnlijk doet dat de cocktail dat zowel een antioxidantmechanisme als een hormesismechanisme.
Natuurlijke voeding
De beschermende moleculen waarmee de Canadezen experimenteren zitten ook in voedingsmiddelen, en dan vooral in volle graanproducten, groenten en fruit en plantaardige olien. De meeste traditionele voedingspatronen op deze planeet zorgen voor een gestage aanvoer van deze stoffen. Wie een typisch modern-westers dieet volgt blijft er grotendeels van verstoken. Het onderzoek naar het effect van voeding over de levensduur schiet niet erg op, en blijft meestal steken in algemeenheden.
Een positieve uitzondering is een onderzoek van epidemiologen van de Spaanse Universidad de Oviedo uit 2008.[8] De onderzoekers volgden enkele honderden ouderen zes jaar achtereen, en ontdekten dat een dieet met veel aardappels en aardappelproducten de kans op sterfte met 30 procent verhoogde ten opzichte van een dieet met weinig aardappels. Andersom verminderde een dieet met veel fruit de kans op sterfte juist met bijna dertig procent ten opzichte van een dieet met weinig fruit.
De Spanjaarden vermoeden dat een dieet met veel aardappels ongezond is omdat aardappels weinig beschermende stoffen bevatten. Die stoffen zitten in hogere concentraties in fruit.
Beweging
Wat de bioactieve stoffen in fruit, kruiden en groenten kunnen, dat kan lichaamsbeweging ook. Wie beweegt verbruikt energie en activeert zijn mitochondria. Frequente lichaamsbeweging laat in de mitochondria stoffen vrijkomen die een mildtoxisch effect hebben, en die de cel prikkelen om zich te wapenen tegen vrije radicalen. Regelmatige lichaamsbeweging is een vorm van hormesis.[9]
Het positieve effect van lichaamsbeweging op de levensduur komt uit praktisch alle studies naar voren. Volgens onderzoek van het Canadase Pennington Biomedical Research, een onderzoekscentrum dat overgewicht bestudeert, is het niet zozeer beweging in de vorm van sport die het leven verlengt, maar de alledaagse beweging.[10]
Volgens het onderzoekscentrum stijgt de kans op sterfte met het aantal uren dat een individu zittend doorbrengt achter een desk of een computer. Wie meer trappenloopt, tuiniert, op de fiets boodschappen doet, het huis opruimt of gewoon staand telefoneert in plaats van zittend leeft langer dan iemand die uren achtereen zit. Daarom leven dat mensen die staand werken langer dan mensen die precies hetzelfde werk zittend uitvoeren.
De onderzoekers gebruikten gegevens van personen die vanaf 1981 meededen aan een nationaal onderzoek, de Canada Fitness Survey. De deelnemers van de studie waren toen tussen de 18 en 90 jaar oud, en werden dertien jaar gevolgd. Van de deelnemers die praktisch de gehele dag in beweging waren was na dertien jaar nog 95 procent in leven. Van de deelnemers die praktisch niet bewogen was nog 80 procent in leven.
Hoe zwaarder de mensen waren, hoe schadelijker was een zittende leefstijl voor ze. Zelfs slanke en sportieve mensen, die een gezond lichaamsgewicht hadden, dagelijks een uur intensief trainden en daardoor een langere levensduur hadden, leefden langer als ze in hun dagelijkse leven fysiek actiever waren en minder lang achtereen zaten.
De glucosefactor
Het onderzoek naar de mechanismen waardoor lichaamsbeweging de levensduur verlengt, heeft samen met fundamenteel onderzoek naar fruitvliegjes en nematoden, een derde grote theorie voortgebracht die voorspelt hoe we langer kunnen leven. Die theorie is nog niet zo goed uitgewerkt als de antioxidant- en de hormesistheorie, maar hij geldt inmiddels als 'gevestigd'. Insiders verwachten dat prof. Cynthia Kenyon van de University of California San Francisco, de belangrijkste drijvende kracht achter het nieuwe theorema, uiteindelijk een Nobelprijs voor haar onderzoek zal krijgen.
Volgens Kenyons onderzoek leeft een organisme korter door mechanismen die door insuline worden geactiveerd. Hoe meer glucose in het bloed circuleert, hoe hoger is ook de concentratie insuline. Kenyon ontdekte in proeven met fruitvliegjes dat glucose, insuline en met insuline samenwerkende hormonen genen als DAF16 uitschakelen.[11] DAF16 is bij fruitvliegjes een sleutelfactor in het systeem waarmee cellen zichzelf repareren. Minder glucose betekent een actiever DAF16-gen, meer reparatie in cellen en dus een langere levensduur.
Koolhydraten
Als de glucosetheorie klopt, dan verlengt een voedingspatroon met weinig koolhydraten de levensduur. Vooral de geraffineerde koolhydraten in de vorm van snoep, frisdrank, wit brood en aardappelproducten, die de glucosespiegel snel doen stijgen, zijn funest.
Onderzoekers van Duke University in de VS hebben al onderzoek gepubliceerd naar het potentiele levensverlengende effect van een voedingspatroon met weinig koolhydraten op mensen.[12] De Amerikanen gaven dertig mensen van middelbare leeftijd drie maanden een dieet waarin de energie voor twintig procent uit koolhydraten kwam, en voor de rest uit vetten en eiwitten.
De doorsnee westerling haalt ongeveer vijftig tot zestig procent van zijn energie uit koolhydraten. De proefpersonen aten veel groenten, haalden hun eiwitten zo min mogelijk uit rood vlees en dronken water en kruidenthee. De onderzoekers gaven hun proefpersonen bovendien een cocktail van supplementen die doet denken aan de hierboven genoemde mix waarmee Canadese onderzoekers de levensduur van muizen verlengen.
De proefpersonen vielen af, hoewel ze zoveel mochten eten als ze wilden. Hun insuline- en glucosespiegel daalden, net als hun bloeddruk of de hoeveelheid triglyceriden in hun bloed.
Low-carb
De drijvende kracht achter het fundamentele onderzoek naar levensverlening door de beperking van de inname van koolhydraten, Cynthia Kenyon, heeft zich door haar studies laten overtuigen en heeft haar manier van leven veranderd.
"Ik eet praktisch geen suiker meer", vertelt de hoogleraar in een interview.[13] "Ik heb aardappels, pasta, rijst en brood geschrapt uit mijn dieet. In plaats daarvan eet ik salades, olijfolie en noten, groenten, kip, kaas en eieren. Ik eet elke dag fruit, maar met mate."
Een drastische omschakeling, maar Kenyon is ervan overtuigd dat ze daarvoor zal worden beloond. "Stel je toch eens voor dat je tot je negentigste gezond en vitaal kunt blijven", zegt ze. "Je zou twee keer zoveel kunnen leren en meemaken als in een gewoon mensenleven mogelijk is. Je zou twee carrieres kunnen hebben. Dat is toch geweldig?"
Referenties
1. Time May. 15, 1933.
2. Amagase H, Sun B, Borek C. Lycium barbarum (goji) juice improves in vivo antioxidant biomarkers in serum of healthy adults. Nutr Res. 2009 Jan;29(1):19-25.
3. Amagase H, Sun B, Nance DM. Immunomodulatory effects of a standardized Lycium barbarum fruit juice in Chinese older healthy human subjects. J Med Food. 2009 Oct;12(5):1159-65.
4. Dartigues JF, Carcaillon L, Helmer C e.a. Vasodilators and nootropics as predictors of dementia and mortality in the PAQUID cohort. J Am Geriatr Soc. 2007 Mar;55(3):395-9.
5. Howitz KT, Bitterman KJ, Cohen HY e.a. Small molecule activators of sirtuins extend Saccharomyces cerevisiae lifespan. Nature. 2003 Sep 11;425(6954):191-6.
6. Pearson KJ, Baur JA, Lewis KN. Resveratrol delays age-related deterioration and mimics transcriptional aspects of dietary restriction without extending life span. Cell Metab. 2008 Aug;8(2):157-68.
7. Aksenov V, Long J, Lokuge S e.a. Dietary amelioration of locomotor, neurotransmitter and mitochondrial aging. Exp Biol Med (Maywood). 2010 Jan;235(1):66-76.
8. González S, Huerta JM, Fernández S e.a. Differences in overall mortality in the elderly may be explained by diet. Gerontology. 2008;54(4):232-7.
9. Marques FZ, Markus MA, Morris BJ. Hormesis as a pro-healthy aging intervention in human beings? Dose Response. 2009 Oct 16;8(1):28-33.
10. Katzmarzyk PT, Church TS, Craig CL e.a. Sitting time and mortality from all causes, cardiovascular disease, and cancer. Med Sci Sports Exerc. 2009 May;41(5):998-1005.
11. Lee SJ, Murphy CT, Kenyon C. Glucose shortens the life span of C. elegans by downregulating DAF-16/FOXO activity and aquaporin gene expression. Cell Metab. 2009 Nov;10(5):379-91.
12. Rosedale R, Westman EC, Konhilas JP. Clinical Experience of a Diet Designed to Reduce Aging. J Appl Res. 2009 Jan 1;9(4):159-165.
13. Daily Mail, 26th October 2010.
Supplement, december 2010.