Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 7-3-2020

Psychoseparasiet Toxoplasma gondii viert jubileum

Hieperdepiep hoera. Toxoplasma gondii bestaat honderd jaar. Het wordt hoog tijd om in de voedselketen net zoveel aandacht aan deze eencellige parasiet te besteden als aan Campylobacter en Salmonella, menen experts.

Immunoloog en toxoplasmose-deskundige Aize Kijlstra, verbonden aan de universiteit van Maastricht en Wageningen UR, vindt wat meer aandacht voor de parasiet geenszins overdreven.

'Het vermoeden dat dit organisme een rol speelt bij het ontstaan van psychoses en schizofrenie, wordt steeds beter onderbouwd, en dat rechtvaardigt onze belangstelling', zegt hij. 'Zeker als een miljoen islamieten in ons land misschien in verhoogde mate worden blootgesteld aan dit organisme.'

De gemiddelde Nederlander kent Toxoplasma gondii waarschijnlijk als de kattenbakparasiet, vertelt Kijlstra. 'Zwangere vrouwen kunnen beter geen kattenbakken verschonen. De helft van de katten in dit land is wel eens besmet geweest met Toxoplasma, en heeft gedurende een paar weken honderden miljoenen eitjes via de ontlasting uitgescheiden. Katten spelen een belangrijke rol in de complexe levenscyclus van het organisme. Alleen in de darmen van katten kan Toxoplasma zich seksueel vermenigvuldigen. Krijgen zwangere vrouwen de parasiet binnen, dan kan hun zwangerschap uitlopen op een miskraam als de parasieten de placenta bereiken. En als een miskraam uitblijft, kunnen vrouwen een gehandicapt kind krijgen.'

Een eeuw geleden beschreven onderzoekers de eencellige parasiet voor de eerste keer. In september vierden Toxoplasma-onderzoekers de honderdste verjaardag van de ziektekiem in Brazilie tijdens het Toxoplasma Centennial Congress. Op dat congres presenteerden onderzoekers nog maar weer eens studies die suggereren dat toxoplasmose nog meer gezondheidseffecten kan hebben.

Psychoses
'Er verschijnen al jarenlang onderzoeken die een verband leggen tussen besmetting met Toxoplasma en schizofrenie', zegt Kijlstra. 'Het definitieve bewijs dat de kattenbakparasiet psychoses in de hand werkt is nog steeds niet geleverd, maar het verband is nu toch wel zo suggestief dat wij erop hameren meer aandacht aan Toxoplasma te besteden.'

Jaarlijks raken er in Nederland tweehonderdduizend mensen besmet met de parasiet. Slechts 20 procent merkt daar iets van, en krijgt een lichte griep en opgezwollen lymfeklieren. Enkelingen krijgen daarna last van een ernstige vermoeidheid, die maandenlang kan aanhouden. De symptomen lijken op die van de ziekte van Pfeiffer. Als de parasiet de kans krijgt, veroorzaakt hij oogontstekingen en beschadigt hij het netvlies.

'Het RIVM vermoedt dat het aantal disability adjusted life years dat het organisme onze samenleving kost in dezelfde orde van grootte ligt als die van Campylobacter en Salmonella', zegt Kijlstra. 'Alleen al daarom zouden we deze parasiet serieuzer moeten bestrijden.'

Tegen de tijd dat het immuunsysteem de parasiet onder de duim heeft gekregen heeft Toxoplasma gondii de hersenen vaak al bereikt. Daar kapselt het organisme zich in. Het immuunsysteem herkent de cystes niet meer. Maar in periodes waarin het immuunsysteem niet optimaal functioneert, bijvoorbeeld tijdens stress, kunnen de parasieten alsnog uitbreken - totdat het immuunsysteem weer orde op zaken stelt.

'Een theorie, waarvan we aanvankelijk dachten dat hij nogal wild was, wil dat Toxoplasma gondii tijdens die uitbraken psychoses kan veroorzaken', zegt Kijlstra. 'Niet bij iedereen, maar bij een groep mensen die daarvoor gevoelig is. Met het groeien van de wetenschappelijke kennis wordt die theorie telkens een beetje minder wild en buitenissig.'

In een recente Amerikaanse studie volgden onderzoekers een lichting militairen, bij wie ze van tevoren hadden bepaald wie van hen in aanraking was geweest met de parasiet. De soldaten bij wie dat het geval was geweest, bleken inderdaad een verhoogde kans op psychoses te hebben.

Geitenvlees
Andere aanwijzingen komen uit reageerbuisstudies, waarin een medicijn tegen psychoses als haloperidol Toxoplasma gondii blijkt te doden.

'Bovendien is het idee dat deze parasiet ons denken beinvloedt helemaal niet zo raar', zegt Kijlstra. 'Ratten en muizen die zijn besmet met Toxoplasma verliezen hun angst voor katten en gaan trager reageren. Evolutionair is dat prima te verklaren. Als de knaagdieren worden opgegeten door katten komen de parasieten in een milieu waarin ze zich seksueel kunnen voorplanten.'

In Praag bestudeert de parasitoloog Jaroslav Flegr sinds 1992 de psychologische verschillen tussen mensen die niet zijn geinfecteerd door Toxoplasma gondii en mensen die dat wel zijn. Volgens zijn onderzoek gaan mensen door de parasiet meer tobben, en zich sneller schuldig voelen. Mannen zouden afstandelijker worden door besmetting, vrouwen juist warmer.

De Amerikaanse sociaal-geograaf Kevin Lafferty, verbonden aan de University of California te Santa Barbara, gaat nog een stapje verder. Volgens hem bepaalt besmetting met de parasiet de psychologie van hele culturen. Naarmate meer mensen Toxoplasmacystes in hun hersenen bij zich dragen spelen schuld, dreiging, angst en gevaar een grotere rol in een cultuur.

Aize Kijlstra heeft zijn professionele aandacht op prozaischer zaken gericht, en onderzoekt de prevalentie van de parasiet in onze voedselketen.

'Als je in dit land, met zijn populatie van bijna vier miljoen katten, landbouwdieren buiten houdt, dan is het onvermijdelijk dat ze met Toxoplasma in aanraking komen', vertelt hij.

'We vinden deze parasieten in vlees dat consumenten via supermarkten en slagers kopen, maar we komen ze vooral tegen in schapen- en geitenvlees. Daarom zijn we bezorgd over de miljoen islamitische Nederlanders die bij offerfeesten massaal lammeren en schapen laten slachten. Eet je dat vlees half rauw, of werk je slordig in je keuken, dan is de kans op besmetting met Toxoplasma gondii levensgroot. We weten eerlijk gezegd niet of de voorlichting over Toxoplasma deze groep heeft bereikt.'

Kijlstra werkte in 2007 mee aan een paneladvies van de Voedsel en Waren Autoriteit voor de ministeries van LNV en VWS. In dat advies drongen de samenstellers er op aan meer prioriteit te geven aan het onderzoek naar en de bestrijding van Toxoplasma gondii.

'Dat advies heeft niet veel uitgehaald', bekent Kijlstra. 'Er is helemaal niks mee gebeurd. En ik snap eigenlijk niet waarom.'

Bionieuws, editie 18, 1 november 2008.




Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.