|
| |
|
| |
|
|
|
Opgepoetst | 6-4-2019
Q10 | Helemaal 'hot', maar er zijn brandende vragen
Co-enzym Q10 is helemaal hip. Geen twijfel over mogelijk. Zelfs in de strengt geregguleerde Europese Unie, waar ontwikkelaars van functional foods gretig wachten op goedkeuring voor Q10 met nieuwe voedingsmiddelen, en de Q10-markt beperkt is tot cosmetica en voedingssupplementen.
Cosmetica, voedingsmiddelen en functional foods met toegevoegde Q10 zijn een rage. De vraag groeit zo snel dat de Japanse producent Kaneka, dat al sinds 1977 Q10 wint uit gist in bioreactoren, in de herfst van 2005 nog alarm sloeg over vervalste Q10-producten, die in werkelijkheid geen actieve stoffen bevatten. De krapte op de markt trekt ingredient counterfeiters aan.
Hoe sterk de markt toeneemt blijkt uit een rapport van het Japanese Yano Research Institute. Volgens het verslag over de Japanse markt voor gezondheidsheidsproducten dat in februari 2006 verscheen, is de omvang van de markt voor Q10 tussen 2003 en 2004 bijna verdubbeld, en toegenomen van 67 miljoen dollar tot 120 miljoen dollar. In 2005, verwacht analist Paul Yamaguchi, is de markt verder gegroeid tot 250 miljoen dollar.
Een impuls voor de groei van de markt komt van de innovatieve Japanse voedingsindustrie, die sinds het begin van de 21ste eeuw Q10 is gaan toevoegen aan deserts, zuivel, dranken en zelfs aan pet food.
'In Japan zijn supplementen nog steeds de belangrijkste producten met Q10', relativeert Sakae Tanaka van Q10-producent Kaneka. 'Functional foods met Q10 zijn nog niet echt populair. Maar in Japan zijn er al chocolades, brood, snoep en dranken met Q10 op de markt.'
Q10 zit in de dagelijkse voeding. Vlees en kip zijn de belangrijkste bronnen. Deense onderzoekers schatten de dagelijkse inname op maximaal vijf milligram per dag. Supplementen leveren een veelvoud daavan - meestal meerdere tientallen tot enkele honderden milligrammen.
VS en Japan zijn de grootste markten voor Q10. Samen zijn zij goed voor plusminus tachtig procent van de markt. De EU hobbelt op afstand achter de VS en Japan aan. Binnen de EU, zegt Euromonitor, is Noorwegen de grootste deelmarkt, gevolgd door Rusland, Nederland en Denemarken.
Markanalist Kaye Cheung van Frost & Sullivan vermoedt dat de Europese wetgeving de achterstand op Japan en de VS veroorzaakt. 'Legislation such as the EU Novel Foods may have a restraint into the coenzyme Q10 functional foods market', aldus Cheung. 'There is great potential for the use of Q10 ingredients in functional foods if they have EU legislation approval.'
In een land als Frankrijk is Q10 zelfs verboden. Niet omdat de overheid het een gevaarlijk product vindt, maar omdat Franse wetenschappers niet geloven in de toegevoegde waarde van extra Q10 voor de consument.
Driver
De belangrijkste driver van de Q10 markt is 'the heart health supplement market', vertelt Cheung. 'Studies have shown that Q10 is present in heart tissues and deficiency in this substance is associated with an increased risk of heart disease. A number of nutrition-oriented doctors suggest coenzyme Q10 for heart patients.'
Eén van die nutrition-oriented doctors is de Britse dr. John Moran MD van de Holistic Medical Clinic in London. 'If people do have to go on to a statin, they really ought to take Q10, because it is depleted when you take statins', zegt Moran. 'There are plenty of studies which have shown this to be the case.'
In Groot-Brittannië alleen al gebruiken een kleine twee miljoen mensen statines. Wereldwijd bedraagt het aantal statinegebruikers inmiddels honderden miljoenen. Statines verminderen de kans op een hartaanval doordat ze het enzym HMG-CoA reductase remmen, het enzym waarmee de lever cholesterol kan aanmaken. Remming van het enzym verlaagt de cholesterolspiegel, maar vemindert ook de aanmaak van Q10.
Door de inspanningen van mensen als Moran zijn veel statinegebruikers consumenten geworden van supplementen met Q10. Daarna komen HIV-, Parkinson en Multiple Sclerose-patiënten. Studies hebben ook bij hen positieve effecten van Q10 aangetoond.
[kader]
Q10 uit tabak?
In de Chinese stad Xi'an verbrandt de overheid niet langer de partijen clandestiene tabak die de politie in beslag heeft genomen. In plaats daarvan halen chemiebedrijven het kostbare ingrediënt co-enzym Q10 uit de tabak, en verkopen dat vervolgens aan de ingrediëntenindustrie. Een aantrekkelijke bijverdienste, want de prijs voor Q10 is hoog.
De mogelijkheid om Q10 uit tabak te halen prikkelt ook de Amerikaanse tabaksboeren, die met lede ogen toezien hoe steeds minder mensen roken. De University of Marylandonderzoekt of het mogelijk is om op industriële schaal Q10 uit tabak te winnen, en zo de kwijnende tabakssector overeind te houden.
[Einde kader]
Q10
Q10 is een vetachtige stof, die in de mitochondria van de cellen een sleutelrol speelt. Mitochondria zijn de energiecentrales van de cel, omdat ze voedingsstoffen laten reageren met zuurstof en zo energie opwekken. Zuurstof moet daarbij elektronen leveren aan enzymen, en Q10 speelt daarbij de rol van middle man. Daarom heet Q10 voluit 'co-enzym Q10' of 'co-Q10'.
Tegelijkertijd zorgt Q10 ervoor dat de celwanden niet door de rondspringende elektrische ladingen wordt beschadigd. Q10 is tegelijkertijd een antioxidant. Te weinig Q10 betekent dus een verminderde energieproductie door cellen en meer beschadigingen aan de cel.
Dankzij zijn lange staart van tien isoprenoïden – hence the '10' in Q10 – dringt het molecuul door in membranen van en in cellen. Aan de staart zit een ring van zes koolstofatomen, die elektrische ladingen kan opvangen en doorgeven.
Strong in the lab
Voor eigenlijk alle toepassingen van Q10 geldt dat de vitamineachtige compound strong in the lab is. Ratten die extreme inspanningen moeten verrichten, ondervinden minder moleculaire schade als ze extra Q10 hebben geconsumeerd. In reageerbuizen beschermt de stof cellen tegen agressieve moleculen.
De rol van Q10 in de energieproductie van de cel inspireert al sinds de jaren zeventig makers van een brede range aan 'vitaliserende producten'. In 1974 lanceerde de Japanse farmaceutische onderneming Eisai Q10 als medicijn voor hartpatiënten, en in 1984 zijn Amerikaanse bedrijven Q10 op de markt gaan brengen als voedingssupplement. Het co-enzym kwam en komt in de meeste gevallen uit Japan. Dat gaat misschien veranderen, want Japanse ondernemingen als Kaneka zijn in landen als de VS productie-eenheden aan het opzetten.
Trials
De eerste Q10-supplementen waren niet in de laatste plaats bedoeld voor sporters die hun prestatie wilden verbeteren. Onderzoeken in de jaren negentig hebben echter geen sterke positieve effecten op sporters kunnen vinden - wel milde effecten op de integriteit van celmembranen en de oxiodatie van lipiden. In één studie presteerden duuratleten die Q10 slikten uiteindelijk zelfs iets minder goed dan de atleten in de placebogroep. Mede door deze teleurstellende resultaten is in de sportvoeding de take off van Q10 tot dusver achterwege gebleven.
Volgens medische reviewers zijn er aanwijzingen dat het gebruik van Q10 de ziekte van Parkinson vertraagt. Er zijn aanwijzingen dat het supplement een positief effect heeft op hartpatiënten, maar die zijn niet sterk. Er zijn cases waarin gebruikers van statines baat hebben bij Q10, maar grondige studies die de waarde voor statinegebruikers bewijzen zijn er nog niet. Proeven op mensen met diabetes-2 zijn niet succesvol verlopen.
Wetenschappers zijn nog niet toegekomen aan de vraag of Q10 nuttig is voor de doorsnee-consument, maar focussen op de werkzaamheid bij ziekten als ALS, de ziekte van Duchenne en borstkanker. De overwegend kleine studies die tot dusverre zijn gepubliceerd geven geen uitsluitsel. Soms rapporteren ze hoopvolle resultaten, soms niet. Er lopen op dit moment een half dozijn groter opgezette trials die meer duidelijkheid moeten brengen.
Het zal vermoedelijk nog jaren duren voordat studies uitwijzen of extra Q10 gezondheidsvoordelen voor gezonde mensen oplevert.
Anti-aging
De onduidelijkheid verhindert een groeiende groep consumenten niet om producten met Q10 te omarmen. De average consumers zijn vooral te vinden onder goed opgeleide baby boomers, die bevattelijk zijn voor de claim dat Q10 'verjongt' of de 'gevolgen van veroudering tegengaat'.
Volkomen uit de lucht vallen komt die anti-aging-claim niet, zegt prof. Frederick Crane, de Amerikaanse biochemicus die in 1956 Q10 ontdekte in weefsels van een koe.
'Niet alleen bij ziekte, maar ook bij veroudering neemt de hoeveelheid Q10 in weefsels af', aldus Crane. Hij slikt zelf sinds enkele jaren Q10-supplementen en acht het product veilig. 'Zelfs in doseringen van 1200 milligram van dag zijn er geen bijwerkingen waargenomen', zegt hij. Of jonge mensen iets aan de wonderlijke stof hebben betwijfelt Crane echter. 'If you are a healthy young person, you're probably making all Q10 that you need by yourself.'
Referenties
Int J Vitam Nutr Res. 1997;67(2):123-9; Am Fam Physician. 2005 Sep 15;72(6):1065-70; Ann Pharmacother. 2006 Feb;40(2):290-4; Int J Sport Nutr. 1997 Sep;7(3):197-206; Eur J Appl Physiol Occup Physiol. 1995;72(1-2):95-100..
Food Engineering & Ingredients, vol. 31, nr. 2, May 2006.