Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 1-8-2018

Probiotica beinvloeden immuunsysteem

Een primeur van Hollandse bodem. Van een probioticum is voor het eerst in vitro vastgelegd hoe de bacterie het immuunsysteem beinvloedt. 'We beschrijven een mechanisme, maar beweren niet te bewijzen dat probiotica werken.'

Een studie van Amerikaanse en Nederlandse onderzoekers heeft het weer een stukje aannemelijker gemaakt dat probiotica ons inderdaad gezonder maken. In het artikel, gepubliceerd in PNAS early edition van vorige week, ontrafelen de onderzoekers in meer detail dan ooit tevoren het mechanisme waarlangs de bacterie Lactobacillus acidophilus NCFM het immuun-systeem beinvloedt.

'Microbiologen onderzoeken L. acidophilus NCFM al sinds de jaren zeventig', zegt co-auteur Willem de Vos, verbonden aan de universiteit van Wageningen en die van Helsinki. 'De bacterie is op de markt onder de naam Howaru.' In eerdere studies ontdekten onderzoekers dat de bacterie bij ratten de kans op darmkanker verkleint en pijnprikkels afzwakt. Bij kinderen helpt de bacterie diaree bestrijden. De website van de verkopers van Howaru meldt dat de bacterie in Nederland te verkrijgen is in Weerstand Plus, een probiotisch zuiveldrankje van Albert Heijn.

In hun publicatie vertellen de onderzoekers hoe ze bacterie in reageerbuizen in contact brengen met jonge dendritische cellen. Deze komen voor in de darmen. De cellen rijpen daar en reageren met antigenen en micro-organismen. Volwassen dendritische cellen beinvloeden hoe jonge T-cellen zich ontwikkelen tot T-helpercellen. Deze Th-cellen hebben een belangrijke regulerende functie in het immuunsysteem, ze geven cytokines af die afweerreacties sturen.

'Van andere probiotische bacterien, zoals L. reuteri en L. casei, wisten we al dat ze dendritische cellen kunnen beinvloeden', zegt De Vos. 'We verwachtten dat we die wisselwerking ook voor L. acidophilus NCFM konden aantonen. Een sleutelrol voor die wisselwerking was een eiwit op de membraan van de bacterie, SlpA.'

In de studie konden de onderzoekers aantonen dat het SlpA hecht aan een receptor op de dendritische cellen, DC-SIGN. Als het membraaneiwit van de probiotische bacterie en de receptor een complex hebben gevormd, wordt de dendritische cel volwassen en maakt hij meer interleukine-10 aan, een signaalstof met een anti-inflammatoire werking.

Het echte nieuws van het onderzoek zit hem echter in de vervolgstap. De onderzoekers laten daarin zien hoe de door probiotica beinvloede dendritische cellen ook een verschil teweeg brachten in de T-cellen. De onderzoekers brachten de gerijpte dendritische cellen in contact met jonge T-cellen. Die T-cellen ontwikkelden zich vervolgens vooral tot T-helper2-cellen: immuuncellen die op te ruimen cellen voorzien van een moleculair vlaggetje, zodat het immuunsysteem de foute cellen herkent.

Tegelijkertijd liep de ontwikkeling van Th1-cellen door het probioticum terug. Die cellen helpen bij het daadwerkelijk opruimen van verdachte cellen. 'Het probioticum zorgde dus voor een verschuiving in een anti-inflammatoire richting', vat De Vos samen.

De onderzoekers deden ook experimenten met een gemodificeerde variant van L. acidophilus NCFM, die door een genetische ingreep een afwijkend eiwit op zijn membraan aanmaakte. Die bacterie had geen probiotische werking. Er zijn ook experimenten gedaan met alleen het eiwit, zonder de bacterie. Die proeven mislukten. 'Het staat niet in onze publicatie, maar het geisoleerde eiwit was misschien toch net iets anders dan het eiwit op de bacterie', aldus De Vos.

De microbioloog, die onlangs de Spinozaprijs in ontvangst nam, benadrukt dat de publicatie in vitro-experimenten beschrijft. 'We beschrijven een mechanisme', aldus de hoogleraar. 'Niet meer, niet minder. We beweren niet dat we nu hebben bewezen dat probiotica werken.'

Als die effecten wel worden aangetoond, zal De Vos trouwens niet verbaasd zijn. 'We hebben probiotica waarschijnlijk al sinds de steentijd binnengekregen. De eerste mens gebruikte waarschijnlijk al gefermenteerde plantaardige producten. Daar zullen de lactobacillen hebben ingezeten die wij nu onderzoeken.'

Theorieen over de gezondheidsbevorderende werking van L. acidophilus NCFM hebben de onderzoekers volop. 'We weten dat de bacterie de gevolgen van besmetting met de schimmel Candida albicans verzacht', zegt dr. Sergey Konstantinov, de eerste auteur van de studie. Konstantinov promoveerde in 2005 in Wageningen [Link] en is nu verbonden aan Duke University.

'Dat zou wel eens met het eiwit op de membraan van deze bacterie te maken kunnen hebben', legt Konstantinov uit. 'De Candidaschimmel en het eiwit SlpA interacteren met dezelfde receptor op de dendritische cellen. Misschien verzacht het probioticum de gevolgen van Candidabesmetting doordat het SlpA de schimmel van de receptor verdringt. Hetzelfde zou de bacterie kunnen doen met ziekteverwekkers als Helicobacter pilori, Mycobacterium tuberculosis, Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitides, en Schistosoma mansoni. Die doen allemaal iets met dezelfde receptor in dendritische cellen.'

Met de uitkomsten van de studie in het achterhoofd voorziet Konstantinov nog meer interessante projecten. 'Homologen van het SlpA op de membraan van L. acidophilus NCFM vind je ook in andere L. acidophilustypes', zegt de microbioloog. 'Als we met die analogen gaan experimenteren zullen we vast wel interessante effecten vinden. We vermoeden bovendien dat ook andere eiwitten op de membraan van lactobacilli iets doen met darmcellen of dendritische cellen, en zo probiotische effecten teweegbrengen.'

Bionieuws, editie 20, 29-11-2008
[PDF]

Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.