Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 4-10-2020

Medicinale toepassingen van paddenstoelen | Paddenstoelen versus borstkanker

Terwijl in laboratoria onderzoekers ontdekken dat extracten van exotische paddenstoelen borstkankercellen doden en proefdieren met kanker langer laten leven, blijkt uit epidemiologische studies dat ook alledaagse eetbare paddenstoelen borstkanker kunnen helpen voorkomen. De wetenschap herontdekt wat kruidengenezers al sinds mensheugenis weten.

Voor een niet onbelangrijk deel is de recente toename van de wetenschappelijke interesse in medicinale paddenstoelen toe te schrijven aan het werk van de Amerikaanse mycoloog Paul Stamet. Stamet, editor van de International Journal of Medicinal Mushrooms en schrijver van het boek Mycelium Running: How Mushrooms Can Help Save The World, is een gedreven wetenschapper die zijn verhaal kan overdragen op een breder publiek. Lezers die Stamet in actie willen zien vinden registraties van zijn presentaties op YouTube.

Vooral de presentatie van Stamet voor TedMed trok in het najaar van 2011 de belangstelling van de massamedia. Daarin verscheen de mycoloog, met op zijn hoofd de hoed van paddenstoelmateriaal die zijn handelsmerk is geworden, onder meer over een zojuist afgesloten trial die was bekostigd door de Amerikaanse overheid.[1] Daarin kregen vrouwen met borstkanker na hun bestraling gedurende zes weken een extract van Trametes versicolor, de paddenstoel die wij kennen als het elfenbankje.

Chemotherapie en bestraling doden kankercellen, maar ook immuuncellen. Omdat immuuncellen het lichaam wapenen tegen kanker, zijn medici geïnteresseerd in complementaire behandelingen die het immuunsysteem na de behandeling bij kankerpatienten herstellen.

Bij een grote minderheid van de kankerpatienten die met succes zijn behandeld voor kanker keert de ziekte terug. Oncologen vermoeden dat dit gedeeltelijk een onbedoeld gevolg is van de aantasting van het immuunsysteem door de behandeling. In de trial waarover Stamet sprak, verhoogde een extract van Trametes versicolorhet aantal immuuncellen dat kankercellen bestrijdt, en dat door chemokuren en bestraling wordt gedecimeerd.

Stamets familiebedrijf had de extracten geleverd die waren beproefd. Die extracten redden, zonder dat Stamet daar zelf de hand in had, waarschijnlijk het leven van zijn moeder. Toen zijn 86-jarige moeder borstkanker kreeg, durfden artsen haar geen chemotherapie meer te geven en voorspelden ze dat ze nog een paar maanden te leven had. Als laatste redmiddel grepen ze naar de immuunmodulerende paddenstoelpreparaten waarover de medische tijdschriften zo vaak publiceerden, en combineerden die met het kankermedicijn taxol.

Ze hadden succes. Tijdens zijn TedMed-presentatie nodigde Stamet zijn moeder uit op het podium om te laten zien wat paddenstoelen in ieder geval voor een vrouw met borstkanker hebben betekend.

Krachtige medicijnen
'De mensheid gebruikt paddenstoelen al duizenden jaren', zei Stamet op 2 november 2011 in een interview met de Huffington Post.[2] 'We weten al dat er een heleboel veilig zijn voor consumptie en vol met gezondheidsbevorderende stoffen zitten.'

Pedanius Dioscorides schreef in 65 na Christus bijvoorbeeld in zijn encyclopedie over geneeskrachtige kruiden, De Materia Medica, dat de agarikonzwam tuberculose kon helpen genezen. 'Op dit moment onderzoeken moderne wetenschappers of verbindingen in diezelfde paddenstoel griep- en herpesvirussen kunnen remmen', zei Stamet. 'We zijn nu aan het herontdekken dat paddenstoelen een rijke bron van krachtige gezondheidsbevorderende stoffen zijn.'

Een blik in wat er recent in wetenschappelijke tijdschriften is verschenen bewijst wat Stamet zegt. Biomedische tijdschriften publiceerden recent studies waarin bijvoorbeeld de suikerketen schizophyllan uit de Shizophyllum commune, in onze contreien ook bekend als het waaiertje, in dierproeven de werking van het borstkankermedicijn tamoxifen versterkt.[2]

In Evidence-based Complementary and Alternative Medicine verscheen een studie waarin een extract van Lignosus rhinocerus of de tijgermelkpaddenstoel borst- en longkankercellen doodt, maar gezonde cellen uit menselijke longen en borstweefsel ongedeerd laat.[3]

In weer een andere studie liet een extract van Grifola frondosa, ook wel bekend als maitake, borstkankercellen zelfmoord plegen.[4]

Het is volgens Stamet niet toevallig dat juist paddenstoelen zulke interessante beschermende stoffen aanmaken. Paddenstoelen bestaan bij de gratie van hun mycelium, een fijn vertakt netwerk van schimmeldraden dat zich ver in de bodem kan uitstrekken. Overal waar grond is, is mycelium.

'Het mycelium is het internet van de ecosfeer van onze planeet', pleegt Stamet te zeggen. Het gros van de virussen, parasieten of bacterien op Aarde is dan ook wel eens met mycelium in contact geweest. Schimmels hebben al miljoenen jaren geleden moeten leren hoe ze verbindingen kunnen aanmaken waardoor ze die ziekteverwekkers kunnen overleven.

Die verbindingen zijn suikergebonden eiwitten of lectines, die de groei van tumoren afremmen.[5] Of betaglucanen, suikerketens die het immuunsysteem activeren. Of ergosterolen, vitamine D-achtige stoffen die in kankercellen zelfmoordmechanismen prikkelen.

Keerzijde
Ondanks de positieve resultaten van celstudies, dierstudies en de eerste kleinschalige trials, vinden oncologen van het toonaangevende Memorial Sloan-Kettering Cancer Center in New York dat kankeroverlevers niet klakkeloos extracten van exotische paddenstoelen moeten gaan gebruiken.

Hun voorzichtigheid is ingegeven door een trial die zijzelf in 2009 publiceerden in de Journal of Cancer Research and Clinical Oncology.[6] In dat onderzoek kregen borstkankerpatienten na hun behandeling gedurende drie weken een extract van maitake. Twee patienten kregen tamelijk serieuze bijwerkingen: eentje kreeg ernstige huiduitslag, een andere opgezwollen en pijnlijke gewrichten.

Bovendien was het effect op het immuunsysteem complexer dan de onderzoekers verwachtten. In een aantal opzichten werd het actiever, maar in een paar andere opzichten leek de suppletie het immuunsysteem juist minder actief te maken.

Alledaagse paddenstoelen
Enige terughoudendheid met exotische paddenstoelen en met extracten daarvan is dus op zijn plaats. Gelukkig hebben ook de paddenstoelen die Nederlanders bijna dagelijks binnenkrijgen waarschijnlijk een kankerremmende werking. Dat is af te leiden uit een handjevol epidemiologische studies naar het gezondheidsbevorderende effect van eetbare paddenstoelen.

Een van die studies is van Zuid-Koreaanse origine en verscheen in 2010 in Nutrition and Cancer.[7] In dat onderzoek vergeleken epidemiologen van het Koreaanse National Cancer Center de voedingsgewoonten van 360 vrouwen met borstkanker met de voedingsgewoonten van een vergelijkbare groep vrouwen zonder borstkanker.

De Koreanen ontdekten dat een relatief hoge inname van paddenstoelen beschermde tegen borstkanker. Vrouwen die dagelijks twaalf gram paddenstoelen aten hadden meer dan twee keer meer kans op een even zonder borstkanker dan vrouwen die niet verder kwamen dan drie gram paddenstoelen per dag. Paddenstoelen beschermden vooral tegen hormoongevoelige vormen van borstkanker.

De meest populaire paddenstoelen in het Koreaanse dieet zijn ook in Nederland op de markt: het zijn de oesterzwam, de shiitake en de gewone champignon. De gemiddelde Nederlander eet iets meer dan een kilo paddenstoelen per jaar. Die inname is vergelijkbaar met de vrouwen met de meest geringe inname in de Koreaanse studie.

Een andere epidemiologische studie, die wereldwijd veel heeft losmaakte, verscheen in 2009 in de International Journal of Cancer.[8] Ook in die studie vergeleken de onderzoekers de voedingsgewoonten van een groep Chinese vrouwen waarbij artsen borstkanker hadden geconstateerd met een groep vrouwen zonder de ziekte, en ook in dat onderzoek beschermde een relatief hoge inname van paddenstoelen tegen kanker.

Chinese vrouwen die dagelijks tien gram paddenstoelen aten hadden drie keer meer kans op een leven zonder borstkanker dan vrouwen die dagelijks maximaal twee gram paddenstoelen aten, ontdekten de Australiers. De meest gegeten paddenstoel was trouwens de gewone champignon, gevolgd door de shiitake.

De Australiers keken ook naar groene thee, en zagen dat groene thee het beschermende effect van paddenstoelen versterkte. In de vrouwen die zowel vrij veel paddenstoelen aten als dagelijks een paar koppen groene thee dronken was de kans op een leven zonder borstkanker bijna tien keer hoger dan bij vrouwen die weinig paddenstoelen aten en geen groene thee dronken.

Epidemiologen vinden zelden zulke sterke verbanden, en de gretigheid waarmee gezondheidsrubrieken in de populaire media, gezondheidswebsites en bloggers media berichtten over de studie was dit keer dus volkomen terecht. Desondanks voelden oncologen zich geroepen om het enthousiasme te temperen.

Julie Sharp van Cancer Research UK, het Britse equivalent van het Nederlandse KWF Kankerbestrijding, zei in een interview met de BBC op 17 maart 2009 bijvoorbeeld dat ze niet zeker wist of Britse vrouwen ook zo goed op groene thee en paddenstoelen zouden reageren.

'Er bestaat niet zoiets als een superfood dat je beschermt tegen kanker als je er maar genoeg van eet', zei Sharp. 'Volgens grote wetenschappelijke studies is de beste manier om de kans op veel soorten kanker te verminderen een gezond en evenwichtig dieet.'

Champignons
Fundamentele voedingswetenschappers vermoeden echter dat een dieet met relatief veel champignons inderdaad de kans op hormoongerelateerde vormen van kanker zoals borstkanker kan verminderen. Ongeveer een decennium eerder hadden Amerikaanse immunologen aangetoond dat de champignon, uitgerekend de meest alledaagse paddenstoel van allemaal, in reageerbuizen het enzym aromatase afremt.

In het lichaam van mannen en vrouwen zorgt aromatase voor de aanmaak van estradiol door omzetting van hormonen als androstenedione en testosteron.[9] Een langdurige blootstelling aan hoge concentraties estradiol is een risicofactor voor hormoongerelateerde kankers, borstkanker voorop.

Andere paddenstoelen remden aromatase ook, maar in mindere mate, ontdekten de onderzoekers. De meest effectieve aromataseremmer van die andere paddenstoelen was de shiitake, maar zijn aromataseremmende werking was beduidend minder dan die van de champignon. De Amerikanen ontdekten ook dat de verbindingen die het enzym remmen bestand zijn tegen verhitting, en dat het bakken van champignons hun aromataseremmende werking niet vermindert.

Dat komt goed uit, want in champignons zitten ook geringe hoeveelheden van een stof die in sommige dierstudies kankerverwekkend is: agaratine, een verbinding tussen glutaminezuur en hydrazine.[10] Gelukkig valt agaritine door verhitting uit elkaar. Na tien minuten bakken is de verbinding in champignons niet meer aanwezig.

Het is trouwens niet waarschijnlijk dat de beschermende werking van champignons volledig is terug te voeren op het remmen van de aanmaak van estradiol. Volgens fundamenteel onderzoek activeren verbindingen in champignons delen van het immuunsysteem die kankercellen kunnen opruimen.[11] Onderzoekers van de University of Western Sydney ontdekten onlangs twee suikerketens in de champignons, ABP-1 en ABP-2, met een dergelijke immuunmodulerende werking.[12]

Andere eetbare paddenstoelen
Ook andere paddenstoelen in de schappen van retailers en groentenwinkels hebben een antikankerwerking. Shiitake activeert, net als de champignon, het immuunsysteem en doodt kankercellen.[13] In Japan bestuderen oncologen van Hiroshima University of suppletie met een extract van shiitake tijdens chemotherapie het immuunsysteem op peil kan helpen houden.[14] Dat lijkt inderdaad het geval te zijn.

In de oesterzwam, een andere veel gegeten paddenstoel, zitten stoffen met een vergelijkbare werking. In dierstudies activeren oesterzwam-extracten bijvoorbeeld de aanmaak van immuuncellen bij leukemie[15], terwijl ze in reageerbuisstudie in borst- en darmkankercellen zelfmoordgenen aanschakelen.[16]

Geen medicijnen
Volgens Paul Stamet is het een uitgemaakte zaak. Paddenstoelen bieden ongekende biomedische mogelijkheden. Het is dat mensen nu eenmaal een zekere huiver hebben als het om paddenstoelen gaat, anders hadden we nu al meer geweten over hoe we met paddenstoelen borstkanker kunnen voorkomen of kunnen gebruiken bij complementaire behandeling, zei hij op 3 februari 2012 in een interview met de nieuwszender CNN.

'Veel mensen zijn argwanend tegenover paddenstoelen omdat er iets geheimzinnigs en mysterieus aan kleeft', zei hij. Maar uiteindelijk zullen artsen hun paddenstoelenfobie overwinnen, wist hij zeker. Ze zullen zich laten overtuigen door de stortvloed aan wetenschappelijke studies, waarin paddenstoelen kanker bestrijden door het immuunsysteem te versterken, ontstekingen te remmen, gezonde cellen te beschermen en de bloedtoevoer naar tumoren af te remmen.

'Welk medicijn kan zoiets bewerkstelligen?', vroeg Stamet retorisch. 'Geen enkel. Er zijn geen medicijnen die dat allemaal kunnen. Dat komt omdat paddenstoelen geen medicijnen zijn. Het zijn voedingsmiddelen.'

Referenties

1. Torkelson CJ e.a. Phase 1 Clinical Trial of Trametes versicolor in Women with Breast Cancer. ISRN Oncol. 2012;2012:251632.

2. Mansour A e.a. Schizophyllan inhibits the development of mammary and hepatic carcinomas induced by 7,12 dimethylbenz(╬▒)anthracene and decreases cell

proliferation: comparison with tamoxifen. J Cancer Res Clin Oncol. 2012 Sep;138(9):1579-96.

3. Lee ML e.a. The Antiproliferative Activity of Sclerotia of Lignosus rhinocerus (Tiger Milk Mushroom). Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:697603.

4. Soares R e.a. Maitake (D fraction) mushroom extract induces apoptosis in breast cancer cells by BAK-1 gene activation. J Med Food. 2011 Jun;14(6):563-72.

5. Novaes MR e.a. The effects of dietary supplementation with Agaricales mushrooms and other medicinal fungi on breast cancer: evidence-based medicine. Clinics (Sao Paulo). 2011;66(12):2133-9.

6. Deng G e.a. A phase I/II trial of a polysaccharide extract from Grifola frondosa (Maitake mushroom) in breast cancer patients: immunological effects. J Cancer Res Clin Oncol. 2009 Sep;135(9):1215-21.

7. Shin A e.a. Dietary mushroom intake and the risk of breast cancer based on hormone receptor status. Nutr Cancer. 2010;62(4):476-83.

8. Zhang M e.a. Dietary intakes of mushrooms and green tea combine to reduce the risk of breast cancer in Chinese women. Int J Cancer. 2009 Mar 15;124(6):1404-8.

9. Grube BJ e.a. White button mushroom phytochemicals inhibit aromatase activity and breast cancer cell proliferation. J Nutr. 2001 Dec;131(12):3288-93.

10. Walton K e.a. Fate of the mushroom hydrazine agaritine in the rat and mouse. Nutr Cancer. 2000;37(1):55-64.

11. Ren Z e.a. White button mushroom enhances maturation of bone marrow-derived dendritic cells and their antigen presenting function in mice. J Nutr. 2008 Mar;138(3):544-50.

12. Jeong SC e.a. Macrophage immunomodulating and antitumor activities of polysaccharides isolated from Agaricus bisporus white button mushrooms. J Med Food. 2012 Jan;15(1):58-65.

13. Israilides C e.a. In vitro cytostatic and immunomodulatory properties of the medicinal mushroom Lentinula edodes. Phytomedicine. 2008 Jun;15(6-7):512-9.

14. Yamaguchi Y e.a. Efficacy and safety of orally administered Lentinula edodes mycelia extract for patients undergoing cancer chemotherapy: a pilot study. Am J Chin Med. 2011;39(3):451-9.

15. Olufemi AE e.a. Anti-leukemic and immunomodulatory effects of fungal metabolites of Pleurotus pulmonarius and Pleurotus ostreatus on benzene-induced leukemia in Wister rats. Korean J Hematol. 2012 Mar;47(1):67-73.

16. Jedinak A e.a. Pleurotus ostreatus inhibits proliferation of human breast and colon cancer cells through p53-dependent as well as p53-independent pathway. Int J Oncol. 2008 Dec;33(6):1307-13.

eSup, oktober 2012.









Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.