|
| |
|
| |
|
|
|
Opgepoetst | 27-9-2019
De Nanoman ziet geweldige kleine mogelijkheden in Wageningen
Zijn naam is Kampers, Frans Kampers. Sinds juli 2003 is hij officieel de nanoman van Wageningen UR. Zijn taak? "Het bundelen van het Wageningse nano-en micro-onderzoek, er een mooie strik omheen doen en het in de etalage zetten. Bij wijze van spreken."
Een paar maanden geleden was Frans Kampers op een symposium waar interessante dingen voor Wageningen aan de orde kwamen. "Het adviesbureau Willems & van den Wildenberg had voor het ministerie van Economische Zaken uitgezocht hoe het er voor Nederland op het gebied van de microsysteemtechniek voorstond", zegt Kampers. "En dat was niet zo best."
"Economen verwachten dat microsysteemtechnologie en nanotechnologie voor de economie net zo belangrijk worden als de informatica in de jaren tachtig", zegt Kampers. "Japan, de VS en sinds kort de EU pompen daarom miljarden euro's in de ontwikkeling van deze technologieen."
Wegligging
Microsysteemtechniek en nanotechnologie liggen in elkaars verlengde. Onderzoekers die met het ene bezig zijn werken bijna altijd ook aan het andere. Bij nanotechnologie nemen onderzoekers moleculen als uitgangspunt, en proberen daarmee structuren van minder dan honderd nanometer te maken. Microsysteemtechnologie vertrekt van het andere uiteinde. Onderzoekers gaan dan uit van de technologie uit de micro-elektronica en proberen daarmee steeds kleinere machientjes, kanaaltjes en sensoren te maken.
Hoewel de schaal waarop de onderzoekers bezig zijn verschilt, wordt de scheiding tussen de twee elk jaar willekeuriger.
Ook de Nederlandse overheid ziet de mogelijkheden van de nieuwe technologieen en investeert. Volgens het adviesbureau hebben die subsidies echter onvoldoende effect gehad. "Nederland heeft de fout gemaakt om de gelden te verdelen over twee onderzoekscentra", zegt Kampers. "Dimes in Delft en Mesa+ in Enschede. In het buitenland heeft de overheid er bewust voor gekozen om de geldstroom te concentreren."
De Duitsers hebben zich bijvoorbeeld toegelegd op toepassingen voor de autoindustrie, en gewerkt aan nieuwe coatings voor de binnenkant van zuigers, banden met een beter wegligging of beter verlichting.
In Nederland is dat niet gebeurd. Door de verspreiding van gelden heeft het onderzoek weinig opgeleverd waarvan het bedrijfsleven profijt heeft. Dat moet beter, vond Willems & Van den Wildenberg.
"De overheid zou het gebruik van de microtechnologie in de traditionele Nederlandse bedrijfstakken moeten stimuleren", vertelde Guy Konings namens het adviesbureau op het symposium. De consultant dacht daarbij aan de biomedische industrie en aan het agro-foodcomplex, en pleitte ervoor dat de overheid duidelijk moest maken wat voor voordelen microtechnologie had.
Eiwitjes
Insiders verwachten dat het rapport zal leiden tot een nieuwe investeringsronde, ook is er nog met geen woord gerept over bedragen en regelingen. "Er staan nu al programma's als NanoNed en MicroNed op stapel", zegt Kampers. "Hopelijk zullen aan het einde van dit jaar de onderzoeksprojecten, waar Wageningers ook een rol in spelen, van start gaan. Daar zal EZ niets meer in gaan veranderen. Er komt waarschijnlijk iets heel nieuws, en het is mijn taak om te zorgen dat Wageningen daarvoor klaar is."
Kampers werkt nu aan het opzetten van een organisatiestructuur die de Wageningse onderzoekers op het gebied bundelt. Over twee jaar, staat in zijn aanstelling, moet er een businessplan liggen. Welke vorm het nano-onderzoek krijgt weet Kampers nog niet. "Ik wil in ieder geval wel duidelijk maken aan de voedingsindustrie en het agrocomplex wat we in Wageningen te bieden hebben."
In gesprekken met onderzoekers binnen de onderzoeksinstituten en leerstoelgroepen heeft Kampers al een eerste inventarisatie gemaakt van de mogelijkheden. De leerstoelgroep Organische chemie onderzoekt bijvoorbeeld of het mogelijk is om koolhydraten in chips te gebruiken, ATO werkt aan kleine eiwitjes waarmee je membranen kunt maken en de sectie Proceskunde ontwikkelt toepassingen voor microzeven.
"Wageningse technologie zou in de nabije toekomst misschien het pasteuriseren van melk overbodig kunnen maken", zegt Kampers. "Filters zouden alle ongewenste micro-organismen uit melk kunnen halen. Het effect is hetzelfde als pasteuriseren, zonder dat de fabriek de melk verhit." Zo'n proces zou de smaak en de gezondheidsbevorderende werking van eiwitten in de melk ten goede komen.
Een andere Wageningse toepassing van microtechnologie is het monteren van zintuigen van insecten op chips. Plant Research International denkt zelfs aan receptoren op chips. Ze zouden kunnen leiden tot sensoren die letterlijk aan een paar moleculen genoeg heeft om alarm te slaan.
Andere toepassingen zijn minuscule capsules met vluchtige smaakstoffen, die pas vrijkomen in de mond. Dat zou interessant voor de voedingsindustrie zijn. Net als kunstmelk. Wageningse onderzoekers weten inmiddels zoveel over de kleine bolletjes van vetten en eiwitten die in melk zweven, dat ze die misschien zelf zouden kunnen maken.
Cyborg
Nu we toch in de toekomst aan het kijken zijn, Kampers denkt dat Wageningen op de lange termijn een cruciale rol kan spelen bij het overbruggen van de kloof tussen mens en computer.
"Nu moet je nog achter het scherm van je PC gaan zitten en inloggen om contact te krijgen met je computer of het internet", zegt hij. "De logische volgende stap is een technologie waarbij dat niet meer nodig is. Mihail Roco, directeur van het Amerikaanse National Nanotechnology Initiative, voorziet dat de mens zichzelf over dertig jaar dankzij nano- en microtechnologie rechtstreeks kan vastkoppelen aan computers."
Filosofen als Donna Haraway denken dat die technologie de volgende stap in de evolutie zal betekenen. Dat is ontwikkeling van mens to de cyborg, de machine-mens, de fusie van een biologisch organisme met een machine. Struikelblok bij die stap wordt wellicht de menselijke angst voor het nieuwe en het onbekende.
"De mens laat niet zo graag machientjes in zijn lichaam implanteren", zegt Kampers. "Alleen als een medische noodzaak hem daartoe dwingt. Dat hebben we gezien in de discussies over elektronische identificatie. Het paspoortprobleem zou in een keer zijn opgelost als iedereen bij de geboorte een identificatiechip kreeg ingespoten. Maar daar wil niemand aan. Diezelfde techniek accepteren we weer wel als het om dieren gaat. We chippen Bello en Minous zonder problemen. Het zou dus best wel eens kunnen dat de eerste cyborgs geen mensen zijn, maar dieren. En dan heeft Wageningen ineens een hele interessante positie."
Weekblad voor Wageningen UR, 4 september 2003.