Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 16-10-2018

Levensverlengende stoffen in thee en fruit

Verbindingen in thee, fruit en kruiden activeren in cellen een eiwit dat de levensduur verlengt. Dat ontdekte de Wageningse aio Vincent de Boer, toen hij de de bewuste verbindingen in reageerbuizen uittestte op menselijke cellen.

Tienduizenden farmacologen, biologen en beleggers volgens alle publicaties over het eiwitje SIRT1 nauwgezet. Dat eiwit is misschien de sleutel tot een medicijn of een voedingssupplement dat de veroudering vertraagt. 'SIRT1 is een sensor die de cel vertelt hoeveel nutrienten het tot zijn beschikking heeft', zegt Vincent de Boer, die op het Wageningse onderzoeksinstituut Rikilt werkt aan zijn proefschrift over gezondheidsbevorderende plantenstoffen. 'Krijgen cellen minder calorieen dan ze nodig hebben, dan wordt SIRT1 actief.'

In proeven verlengt ondervoeding de levensduur van gistcellen, fruitvliegjes, knaagdieren en apen. Er lopen ook proeven waarbij mensen enkele tientallen procenten minder eten dan ze nodig hebben, en volgens de eerste resultaten vertraagt 'calorische restrictie' ook bij Homo sapiens het verouderingsproces. Dat heeft alles met SIRT1 te maken, vertelt De Boer. 'Als SIRT1 actief wordt, haalt het in de cel acetylgroepen van andere eiwitjes af. Daardoor remt SIRT1 eiwitjes die cellen doden, zoals het anti-kankereiwitje p53, en gaat de cel langer mee. Bovendien zorgt SIRT1 ervoor dat de cel meer tijd nodig heeft om de genen af te lezen. Daardoor verloopt de stofwisseling langzamer, en vertraagt de veroudering van de de cel.'

Tot dusver is in dierstudies een drastisch dieet de enige effectieve manier gebleken om de levensduur te verlengen. Als mensen calorische restrictie op zichzelf gaan toepassen, gaat dat ten koste van de kwaliteit van het leven. Zelfs de Amerikaanse Calorie Restriction Society, een genootschap van vrijwillige restrictors, waarschuwt voor de bijwerkingen van het rigoureus verminderen van de calorische inname. Het lichaam kan zichzelf niet meer warm houden, wonden genezen moeilijk, de aanmaak van hormonen neemt af en zitten op harde stoelen wordt pijnlijk door het ontbreken van vetreserves op het zitvlak. Bovendien vermindert het dieet de energie, waardoor restrictors dikwijls een afwezige en lusteloze indruk maken. Zelfs de interesse in seks vermindert.

In 2003 verscheen in Nature een artikel van de onderzoeksgroep van David Sinclair, 'de' man binnen het onderzoek naar SIRT1, dat uitzicht bood op een alternatieve manier om het anti-verouderingseiwit te stimuleren. In het artikel schrijft de aan de universiteit van Harvard verbonden onderzoeker hoe een verbinding in rode wijn, het polyfenol resveratrol, de levensduur van gistcellen verlengt op dezelfde manier als calorische restrictie.

'In zijn artikelen zegt Sinclair dat zijn groep nog meer polyfenolen heeft getest', vertelt De Boer. 'De meeste daarvan werkten niet. In sommige gevallen komt dat omdat Sinclair geen rekening heeft gehouden met de omzetting van die verbindingen.'

De meeste flavonoiden worden snel omgezet. Ze worden geoxideerd, of enzymen plakken er suikers aan vast. Waarschijnlijk is dat gebeurd, toen Sinclair onderzocht of stoffen uit thee ook SIRT1 konden stimuleren. 'Hij zegt er iets over in een klein zinnetje, ergens achterin zijn artikel', vertelt De Boer. 'Twee verbindingen die we vooral binnenkrijgen via groene thee, doen volgens zijn proeven niets met SIRT1. Ze remmen het eiwitjes zelfs. Maar hij had geen maatregelen genomen om te voorkomen dat die verbindingen oxideerden. Toen wij de proeven herhaalden, en er met vitamine C voor zorgden dat die verbindingen waren beschermd tegen oxidatie, zagen we heel iets anders.'

In de experimenten van De Boer, die binnenkort verschijnen in het tijdschrift Mechanisms of Ageing and Development, bleek dat epigallocatechinegallaat (EGCG) en epicatechinegallaat (ECG) de activiteit van SIRT1 vergrootten. Van die stoffen is vooral EGCG interessant, aldus De Boer. 'Die stof vind je in zijn zuivere vorm in het menselijk lichaam, zonder dat enzymen er suikers aan hebben vastgeplakt. Sinclair is vooral enthousiast over resveratrol, maar die component vind je alleen in gemetaboliseerde vorm in het lichaam terug.'

Overigens heeft de supplementenindustrie EGCG al ontdekt. In elke drogist kun je al legio producten met EGCG vinden. Ze zitten vooral in afslankmiddeltjes. Dat lijkt tegenstrijdig: een verbinding die cellen langzamer laat werken en tegelijkertijd het energieverbruik stimuleert. Maar in groeiende stapel onderzoeken over het anti-verouderingseiwit is een verklaring voor die paradox te vinden. Biologen van het Amerikaanse MIT ontdekten in 2004 dat resveratrol via SIRT1 vetcellen kan laten krimpen. In dierproeven, tenminste. 'Als resveratrol dat kan, kan EGCG het waarschijnlijk ook', zegt De Boer. 'Er zijn overigens ook dierstudies waarin EGCG de groei van vetlagen afremt.'

Nadat het abstract van De Boer op internet verscheen, nam Sinclair contact met de Wageninger op. 'Hij mailde, en vroeg of we het manuscript wilde opsturen. Dat hebben we natuurlijk gedaan. Ik was gevleid.'

Sinclair is positief over het onderzoek van De Boer. 'Deze publicatie vertelt ons dat er in planten misschien nog meer SIRT1-activatoren dan we aanvankelijk dachten', zegt hij. Sinclair durft niet te zeggen of we door een dieet met meer polyfenolen, of supplementen, onze levensduur kunnen verlengen. 'Ik heb een bedrijf opgericht dat zoekt naar farmacologische SIRT1-activatoren', zegt hij. 'Ik hoop dat die een sterker effect zullen hebben dan welke natuurlijke stof dan ook. Of resveratrol krachtig genoeg is om de gezondheid te verbeteren weten we nog niet. We zijn bezig met een experiment op muizen, en we zullen de komende twaalf maanden achterhalen of die langer gaan leven.'

In zijn Nature-publicatie uit 2003 schreef Sinclair trouwens ook al dat hij met dierproeven bezig was, weet De Boer. 'Je zou verwachten dat die inmiddels achter de rug waren. Raar.'

Het bedrijf van Sinclair heet Sirtris Pharmaceuticals. Beleggers houden het in Boston gevestigde biotechbedrijf, waar venture capatalists tientallen miljoenen dollars in hebben gepompt, nauwgezet in de gaten. Niet verwonderlijk, want een medicijn dat het leven verlengt zal het succes van een blockbuster als Viagra doen verbleken. Waarmee Sirtris Pharmaceuticals precies bezig is, is niet bekend. Het enige wat naar buiten komt, zijn de berichten over dure professionals, die van farmareuzen als Wyeth en Pfizer overstappen naar het jonge bedrijf.

Weekblad voor Wageningen UR, 20 april 2006.

Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.