|
| |
|
| |
|
|
|
Opgepoetst | 16-2-2021
De gezondheidsdetectives
Masseurs, tandartsen, opticiens en apothekers zijn geen echte detectives, en het zijn ook geen huisartsen of chirurgen. Toch kunnen ze je leven redden.
Als je wilt weten hoe gezond je bent, dan ga je naar je huisarts voor een check-up. Maar niet alleen in de praktijk van je huisarts kun je relevante informatie over je gezondheid krijgen. Die krijg je ook als je naar de opticien gaat omdat je wilt weten of je nieuwe contactlenzen nodig hebt, of als je tandarts in je gebit op zoek gaat naar gaatjes. Je krijgt die informatie ook als een masseur je verkrampte trapezius onder handen neemt, of als je medicijnen ophaalt bij je apotheek.
Zie masseurs, fysiotherapeuten en apothekers en andere medische professionals maar als spelers van hetzelfde team. Dat team waakt over jouw gezondheid en kan signalen oppikken die misschien je leven kunnen redden.
Als je optimaal gebruik wilt maken van de expertise van deze niet te onderschatten professionals heb je misschien iets aan de medische bijspijkercursus op deze bladzijden. We hopen dat je hem nooit nodig zult hebben.
Mocht dat niet het geval zijn, dan willen we je één ding op het hart drukken. Als één van je gezondheidsdetectives ooit alarm slaat, ga dan niet zelf zitten dokteren. Stap naar je huisarts of een specialist.
Gezondheidsdetective nummer 1 | de tandarts
Ook als je elke dag je tanden nauwgezet je tanden poetst en flost kun je mondkanker krijgen. Risicofactoren zijn een tekort aan ijzer, besmetting met het humaan papillomavirus (dat wordt overgedragen door orale seks), alcohol en roken, maar ook als al die factoren niet aanwezig zijn kun je in de prijzen vallen. Kwestie van een ongelukkige genetische aanleg.
Vaak zijn het tandartsen die mondkanker ontdekken. Daarom zoeken ze bij elk bezoek standaard naar beschadigd weefsel achterin de keel, aan de binnenkant van de wangen en onder de tong. En daarnaast kijken ze ook naar indicaties van minder dramatische gezondheidsproblemen.
Verslapte tong
Als je alleen slaapt, weet je niet of je snurkt. En dat is jammer, want dan weet je dus niet of jij hoort bij die grote groep mensen die mogelijk lijdt aan slaapapneu. Apneu houdt in dat je luchtpijp misschien wel zestig keer per nacht dichtvalt en je ongemerkt bijna stikt. Je wordt daardoor dodelijk vermoeid en prikkelbaar. Je kunt op de lange termijn een burnout krijgen, en op hogere leeftijd misschien zelfs sterven in je slaap.
Maar als je niet weet of je snurkt, dan kan je tandarts je verder helpen. Hij kan zien of dat de spieren in je tong en keel door stress slap zijn, of doordat je heug of het zachte deel van je verhemelte je luchtpijp afsluiten als je achterover ligt. Is dat het geval? Ga dan eens praten met de mensen van een slaapkliniek.
Verzwakt kaakbeen
Elke keer dat een tandarts een röntgenfoto maakt van je gebit, maakt hij ook een foto van het kaakbeen waaraan je tanden en kiezen vastzitten. De conditie van je kaakbeen geeft volgens studies een goed idee van je botgezondheid. Stel dat je elk jaar een keer naar de tandarts gaat en een foto laat maken. Dat betekent dat je tandarts een stapel foto's op een rijtje kan leggen en kan zien of je botmassa de laatste jaren achteruit is gegaan.
Mocht je het idee hebben dat botontkalking een ziekte voor oude vrouwen is, dan moeten we je teleurstellen. Volgens cijfers van Mayo Clinic krijgt 1 op de 5 mannen vroeg of laat botontkalking. Als de botten van mannen ontkalken, dan kun je daaraan door krachttraining en extra vitamine D en magnesium iets doen.
Als je er tenminste op tijd bij bent.
Slecht gebit
Van een hoge suikerspiegel krijg je geen gaatjes, maar toch hebben mannen met een hoge suikerspiegel een minder goed gebit. Heb je tandvleesproblemen en mis je al 4 of meer van je tanden en kiezen? Dan zou je wel eens, zonder dat je daar erg in hebt, diabetes kunnen hebben. Dat blijkt uit een studie die onderzoekers van Columbia University publiceerden in 2011.
Waarschijnlijk zorgt een hoge suikerspiegel via het bloed voor een aanvoer van voedingsstoffen waarop schadelijke bacteriën goed gedijen. Als je tandarts je hoofdschuddend vertelt dat de conditie van je gebit deplorabel is, terwijl je er toch goed voor zorgt, vraag dan eens aan je huisarts of hij je bloedsuikerspiegel bepaalt. Artsen vermoeden dat in Nederland ongeveer 600.000 mensen rondlopen met diabetes zonder dat ze dat weten.
Gezondheidsdetective nummer 2 | de opticien
De ogen zijn de spiegel van de ziel, zwijmelden romantische dichters van een paar eeuwen geleden. Of dat echt zo is, kunnen opticiens je niet vertellen. Maar ze kunnen wel iets zeggen over de conditie van je bloedvatenstelsel.
Alleen via de ogen kun je direct kijken naar menselijke bloedvaten zonder dat daarvoor een chirurgische ingreep nodig is. De bloedvaten die je opticien bekijkt als je een nieuwe bril of contactlenzen nodig hebt zijn representatief voor de onzichtbare bloedvaten elders in je lichaam.
Vernauwde bloedvaten
Veel vaatziekten openbaren zich als eerste in je ogen. Als je bezig bent diabeet te worden, dan verschijnen in je netvlies kleine bloedingen. Heb je onregelmatige bloedvaten met een verdikte wand in je netvlies? Dan heb je zestig procent kans dat je tussen nu en tien jaar een hoge bloeddruk zult krijgen.
Ringen rond je iris
Een witte of grijze ring rond je regenboogvlies kan wijzen op een verziekte cholesterolspiegel. Volgens een onderzoek dat in 2010 verscheen in de American Journal of Opthalmology hebben mensen met veel van het 'slechte cholesterol' LDL in hun bloed bijna twee keer zo vaak verkleuringen rond hun iris dan mensen met een gezonde cholesterolspiegel.
Beperkt gezichtsveld
Bij een standaardonderzoek bepaalt een opticien ook het gezichtsveld van zijn cliënt. Dat is nuttige informatie, want een beperkt gezichtsveld is niet alleen lastig in het verkeer of op het voetbalveld. Het kan ook betekenen dat je een hersentumor hebt.
Tumoren in de delen van je hersenen die de signalen uit je ogen verwerken verkleinen je gezichtsveld. Een ander teken van zo'n tumor is een opgezwollen gezichtszenuw. Die zien opticiens als ze in je ogen kijken. Tumoren verhogen de bloeddruk in je hersenen. Daardoor zwelt de gezichtszenuw op.
Gezondheidsdetective nummer 3 | de masseur
De meeste mensen denken dat masseurs alleen weten hoe ze spierpijn kunnen wegstrijken. Maar we weten nog veel meer. Ze zijn ook getraind op het herkennen van tekenen van ingrijpende medische problemen bij hun cliënten.
Verdachte vlekjes
Masseurs zien meer van je huid dan jij. Niet voor niets zijn masseurs vaak de eersten die ontdekken of iemand een beginnende vorm van huidkanker heeft. Goed, een masseur heeft niet de kennis in huis van een dermatoloog, maar zeker mannen stappen nu eenmaal vaker binnen bij een masseur dan bij een dermatoloog. Blijf daarom als het even kan bij dezelfde masseur, zodat die kan zien of verdachte plekjes op je huid in omvang toenemen.
En dan? Dan stap je naar je huisarts, natuurlijk.
Gezondheidsdetective nummer 4 | de apotheker
Ooit waren apothekers vooral een doorgeefluik tussen de farmaceutische industrie en jou, maar tegenwoordig doen apothekers steeds meer. Bij een apotheek kun je zelftests kopen waarmee je je gezondheid nauwlettender in de gaten kunt houden en vind je experts op het gebied van de bijwerkingen van je medicijnen.
Prostaatkanker
De meeste mannen krijgen prostaatkanker. Gelukkig groeit die vorm van kanker vaak zo langzaam dat veel mannen met prostaatkanker daar nooit last van zullen krijgen. Maar je kunt natuurlijk gewoon pech hebben, en een snelgroeiende variant in je lichaam hebben.
Daarom kopen steeds meer mannen die de veertig zijn gepasseerd zelftests die het prostaatkankereiwit PSA in het bloed meten. Hoe eerder je erbij bent, des te beter. Veel apothekers verkopen daarnaast ook zelftests die je een indruk geven van je cholesterolspiegel, test die je vertellen of je darmkanker hebt, tests voor de aanwezigheid meten van HIV of syfilis, en tests die je vertellen of je vruchtbaar bent.
Bijwerkingen
Of ze nou op recept verkrijgbaar zijn, medicijnen kunnen heel veel bijwerkingen hebben. Gebruik je medicijnen en heb je een merkwaardige huiduitslag? Onverklaarbare hoofdpijnen? Kun je geen hap meer door je keel krijgen? Kun je ineens niet meer tegen een bepaald voedingsmiddel? In al die gevallen loont een telefoontje naar je apotheker de moeite.
Dat geldt dubbel en dwars als je meer dan één medicijn gebruikt, want ook over de wisselwerking tussen medicijnen hebben apothekers kennis van zaken. Ze hebben niet alleen een grondige opleiding achter de rug, maar ook toegang tot databanken en, misschien nog wel het belangrijkste van allemaal, ze spreken veel andere medicijngebruikers. Andersom hebben apothekers misschien ook iets aan jouw ervaringen.
Via apothekers komen farmaceutische ondernemingen of waakhonden van de overheid op het spoor van onbekende bijwerkingen van medicijnen, of het bestaan van een foute wisselwerking tussen medicijnen.
Gezondheidsdetective nummer 5 | de fysiotherapeut
Als je last hebt van een blessure, rugklachten of pijnlijke spieren en naar een huisarts gaat, dan heeft die misschien een kwartier tijd voor je. Ga je met diezelfde klachten naar een fysiotherapeut, dan trekt die voor het eerste gesprek ongeveer een uur voor je uit. En daarna zie je de goede man of vrouw elke week, en misschien wel twee keer per week, maanden achter elkaar.
Als je zo intensief werkt met mensen als fysiotherapeuten kun je sommige ernstige ziekten in het eerste stadium ontdekken. Daardoor kun je misschien zelfs voorkomen dat ze je leven gaan ontwrichten.
Stijve ledematen
Spieren in je armen en benen die onwillekeurig samentrekken, stijve spieren en ellebogen, schouders en knieën die maar moeizaam beweging toestaan, vertraagde reflexen en een afgenomen spierkracht.
Zie daar de eerste symptomen van neurologische aandoeningen als de ziekte van Parkinson. Ze dienen zich vaak zo subtiel aan dat de patiënten zelf ze niet opmerken. Maar fysiotherapeuten zien ze dikwijls wel.
Ontstoken gewrichten
Het vaststellen van de ziekte van Lyme is geen sinecure. De symptomen lijken sprekend op die van een griep. Lyme begint met koorts, koude rillingen en pijntjes, en daarna lopen de symptomen per individu zo ver uiteen dat herkenning van het ziektebeeld bijna ondoenlijk is. Behalve dan als je een fysiotherapeut bent.
Na een beet van een besmette teek verzwakken je spieren en gaan spieren in je oogleden en je armen en benen samentrekken. De gewrichten zwellen op. Een fysiotherapeut herkent het ziektebeeld vrijwel onmiddellijk. Als je er op tijd bij bent kunnen artsen de ziekte van Lyme vaak met antibiotica goed bestrijden.
Verzwakte spieren
Als je fit bent, dan staat een bezoek aan een fysiotherapeut niet hoog op je prioriteitenlijstje. Logisch, maar onverstandig. Ook als je fit bent, krijg je vroeg of laat een blessure als je lichaam onevenwichtig is ontwikkeld.
Een consult bij een fysiotherapeut kan je duidelijk maken of de ontwikkeling van je onder- en bovenlichaam met elkaar in verhouding zijn, of je voldoende flexibiliteit hebt en of je corespieren voldoende zijn ontwikkeld. En als dat niet het geval is, kan een fysiotherapeut een trainingsschema voor je opstellen waarmee je de zwakke plekken in je fysiek verbetert.
Ormea Gezondheidsbulletin, februari 2012.