Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 5-8-2018

Het geheim van de honderdjarige

Ze lappen alle medische voorschriften aan hun laars. Ze roken een half pakje Zware Van Nelle per dag. Al vroeg in de middag komt de fles jenever op tafel en voor een moddervette karbonade draaien ze hun hand niet om. Terwijl duizenden serieuze niet-rokers en niet-drinkers vroegtijdig sterven, blijven zij kerngezond en worden ze moeiteloos honderd.

Vijf jaar lang heeft dr. Edine Tiemersma geprobeerd hun geheim te ontrafelen. Een stukje daarvan, tenminste. De onderzoeker promoveerde afgelopen vrijdag aan Wageningen Universiteit op haar studie naar de oorzaken van dikke darmkanker, een van de meest voorkomende vormen van kanker. Het is een typische welvaartsziekte, die vooral voorkomt bij oudere rokers, drinkers en misschien ook wel bij vlees eters.

Maar dus niet bij alle rokers, drinkers en vleeseters. Sommige mensen kunnen er goed tegen. Hun lichamen, denken wetenschappers, beschikken over een efficiƫnt schoonmaaksysteem dat alle gifstoffen die door drank, sigaretten en vlees het lichaam binnenkomen snel onschadelijk maakt.

Neem nou stevig doorbakken vlees. Dat bevat heterocyclische amines. 'Die zijn in grote hoeveelheden kankerverwekkend', zegt Tiemersma. 'Het lichaam kan die verbindingen zonder problemen onschadelijk maken door ze te laten reageren met enzymen. Maar voordat die reactie plaats kan vinden, moeten de gevaarlijke moleculen eerst een elektrische lading krijgen.

'En dan, tijdens die duizendste van een seconde dat de vleesverbinding wel geladen is maar nog niet onschadelijk is gemaakt, kan het fout gaan. Met zijn elektrische lading kan het molecuul het DNA van een gezonde cel beschadigen en die veranderen in een kankercel. Hoe langer het duurt totdat het enzym het geladen materiaal neutraliseert, des te groter is die kans.'

Dat geldt ook voor alcohol en kankerverwekkende stoffen in tabaksrook: het zijn gevaarlijke stoffen, maar voordat enzymen ze kunnen opruimen, moeten ze eerst nog gevaarlijker worden. Op dat punt komen de genetische verschillen tussen mensen om de hoek kijken.

De ontgiftende enzymen werken niet bij iedereen even snel. Bij veel mensen zitten er kleine afwijkingen in de genen die de enzymen laten maken. Daardoor hebben de enzymen meer tijd nodig hebben om de elektrisch geladen gifstoffen op te ruimen.

'Een van de enzymen waar ik naar heb gekeken, is glutathion-s-transferase', zegt Tiemersma. 'Bij de helft van de Nederlanders is het gen daarvoor niet compleet. Behoor je tot die groep, dan is de kans dat je door gebakken vlees darmkanker krijgt, in theorie dus groter.' Tiemersma keek niet alleen naar het glutathion-s-tranferase, maar ook naar zes andere ontgiftende enzymen, waarvan onderzoekers inmiddels snelle en complete of langzame en incomplete genen hebben ontdekt.

'Een genetische aandoening kun je zo'n incompleet gen niet noemen', zegt Tiemersma. 'Daarvoor zijn er te veel mensen die het hebben. Van alle genen die ik heb bestudeerd heeft tussen de 10 en de 60 procent de langzame variant. Je kunt beter spreken van erfelijke variatie.'

In haar door het Koningin Wilhelminafonds betaalde onderzoek probeerde Tiemersma bevestiging voor de theorie van de Snelle Schoonmaak te krijgen. In acht Nederlandse ziekenhuizen benaderde ze ruim achthonderd mensen die een kijkonderzoek in de dikke darm hadden ondergaan. Bij de helft van deze mensen waren darmpoliepen gevonden. Darmpoliepen zijn de goedaardige voorlopers van dikke darmkanker. Alle mensen vulden op vragenlijsten in of ze rookten, alcohol dronken en vlees aten, en ze stonden DNA-monsters af.

Harde bewijzen voor de theorie van de snelle en langzame ontgiftingsenzymen leverde dat niet op. Tiemersma vond een paar zwakke verbanden. Rokers hadden minder kans op darmpoliepen als ze een snel gen voor het ontgiftingsenzym N-acetyltransferase hadden, de stof die de gevaarlijke verbindingen in vlees en tabaksrook helpt opruimen. 'Stel je er niet te veel van voor', zegt de onderzoeker. 'De verschillen tussen de groep met een langzaam en een snel gen waren klein.'

Voor de andere riskante leefwijzen boden de snelle genen die Tiemersma onderzocht geen bescherming tegen darmpoliepen. 'Waarschijnlijk moet je meerdere snelle enzymen hebben om straffeloos te roken en drinken', denkt ze.

Zijzelf heeft niet naar mensen met meerdere snelle enzymen gekeken. Daarvoor is de combinatie van veel snelle genen in een persoon te zeldzaam. Een veeg teken voor iedereen die op zijn genetische aanleg vertrouwt, en denkt straffeloos te kunnen zwelgen in alcohol en sigaretten, en een levensgroot probleem voor wetenschappers die meer willen weten over de rol van erfelijke factoren bij kanker. Het aantal genetische variaties is zo groot dat alleen onderzoek naar enorme groepen statistisch relevant materiaal kan opleveren.

Pas als dat probleem is opgelost, zullen we meer leren over de rol van aanleg bij ziekten als darmkanker. 'Je manier van leven zegt dus nog steeds het meest over je kans op darmkanker', besluit Tiemersma. 'In ons onderzoek vonden we dat vooral roken de kans verhoogt. Op de tweede plaats kwam alcohol en pas daarna vlees.'

[Meer over het onderzoek van Tiemersma]

Volkskrant, 13 april 2002.

Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.