Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 27-9-2019

Europa en VS oneens over veiligheid Amerikaans hormoonvlees

Vier jaar geleden dwong de WTO Europa tot het toelaten van Amerikaans hormoonvlees op de markt. In 2003 willen de VS op het WTO-overleg in Cancun, Mexico dat Europa zijn grenzen opent voor Amerikaanse gentechproducten. Experts gaan ervan uit dat de VS hun zin krijgen, en wijzen op de parallellen tussen het gentechconflict van nu en de hormoonoorlog van toen. Reden voor Wb om nog eens goed naar dat hormoonconflict te kijken.

"Als ik er nu op terugkijk, dan zijn er kansen gemist", zegt dr Ron Hoogenboom van Wageningse onderzoeksinstituut Rikilt gelaten. De toxicoloog was in de tweede helft van de jaren negentig als rapporteur aanwezig bij de bijeenkomsten van EU-commissaris Franz Fischler, die moesten duidelijk maken of hormoonvlees veilig was of niet.

"Er zijn toen zeventien onderzoeken opgestart, die allemaal binnen anderhalf jaar af moesten zijn. Er kwam veel aan het licht, maar lang niet alles is netjes uitgezocht."

De vraag waarover de onderzoekers zich moesten buigen lijkt simpel. Is het eten van vlees van koeien en varkens die met hormonen zijn behandeld gevaarlijk? In Amerika, Nieuw-Zeeland en Australie is hormoonvlees geaccepteerd. Een overweldigende meerderheid van de boeren laat veeartsen de hormonen meestal in de vorm van een implantaat inbrengen.

"In de jaren negentig waren we al bang voor misbruik van die implantaten", zegt Hoogenboom. "En er zijn signalen dat die angst gerechtvaardigd was." De Amerikaanse toxicoloog Samuel Epstein zegt te beschikken over ongepubliceerd onderzoek van gezondheidsautoriteit FDA, waaruit blijkt dat ongeveer de helft van de Amerikaanse koeien meer implantaten krijgt dan de wet toestaat, waardoor hun vlees nog meer groeibevorderaars bevat.

Monsanto
Net zoals de Amerikanen nu morele argumenten gebruiken om tegenstanders van gentechnologie te overreden ("verzet tegen gengewassen is slecht voor arme landen"), zo benadrukten de voorstanders van hormoonpreparaten de milieuvoordelen van hormoontechnologie. "Dieren die hormonen krijgen gaan zuiniger met voer om", zegt Hoogenboom. "De milieubelasting zou minder zijn."

Dat 95 procent van de Amerikaanse veetelers hormonen gebruikt heeft vooral economische redenen, vermoedt de toxicoloog. "Dieren groeien sneller als je ze testosteron of estradiol geeft, zegt hij. "Als boeren dan ook nog aan clenbuterol verwante middelen gebruiken, krijgen de dieren nog meer spiervlees en minder lichaamsvet. Dat levert in het slachthuis meer geld op."

Hormoonvrije productie van vlees komt in Amerika nauwelijks voor. Dat komt vooral omdat de hormoonfabrikanten voorkomen dat producenten het op hun artikelen vermelden als die zijn hormoonvrij vlees bevatten. Toen biologische corporaties in de late jaren negentig bijvoorbeeld melk op de markt wilden brengen die zonder het synthetische groeihormoon bST was geproduceerd, sleepte biotechbedrijf Monsanto de boeren voor de rechter omdat ze zouden suggereren dat bST-melk 'dus' onveilig was.

De biologische corporaties hebben er uiteindelijk van afgezien hun productiewijze op het etiket te vermelden.

Kankerverwekkend
Toen de EU medio jaren negentig wetenschappelijke munitie ging verzamelen om de ban op hormoonvlees te rechtvaardigen, bleek al snel dat daarover bijna niets bekend was. Daarom besloten de wetenschappers zich te richten op het vrouwelijk geslachtshormoon estradiol. "Dat leek toen het meest riskante hormoon", zegt Hoogenboom. "Van alle groeibevorderaars wisten we dat ze de groei van tumoren konden versnellen. Maar van estradiol vermoedden we toen al dat het hormoon ook direct tumoren kon veroorzaken."

Maar hoe kun je ziets bewijzen? Sinds Amerikaanse boeren in de VS hormonen gebruiken was het aantal gevallen van prostaat- en borstkanker in de VS met tientallen procenten gestegen, maar dat gold niet als bewijs. Die stijging kan met zoveel factoren samenhangen.

"We wisten toen al dat hormoonvlees tien tot twintig keer meer estradiol bevat dan vlees van niet behandelde dieren", zegt Hoogenboom. "Maar krijg je dat extra hormoon ook echt binnen? Of breekt je spijsvertering het af? Een Franse groep ontdekte toen dat een deel van het estradiol in spierweefsel van dieren een natuurlijke ester vormt. Daardoor neemt de opneembaarheid toe. Die ontdekking heeft de Amerikanen echter niet kunnen overtuigen."

Amerikaanse onderzoekers ontdekten verder dat het lichaam estradiol omzet in stoffen die het DNA kunnen aantasten, en dus gezonde cellen kunnen veranderen in kankercellen. Daarmee was het bewijs geleverd dat estradiol een kankerverwekkende stof was. Ook dat kon de Amerikanen echter niet overtuigen.

"Ondank al die ontdekkingen blijf je zitten met het probleem dat het lichaam van nature estradiol aanmaakt", zegt Hoogenboom.

"Je krijgt ook allerlei oestradiolachtige of oestrogene stoffen via je voeding binnen. Stoffen in soja werken als oestrogenen. In melk en eieren zit estradiol en onderzoekers vinden steeds meer oestrogeenachtige industriele afvalstoffen in het milieu. Dus zei de FDA: wat maakt dat kleine beetje hormoon in vlees dan nog uit?"

Critical window
Misschien heel veel, zegt dr Tinka Murk van de sectie Toxicologie van Wageningen Universiteit. "Je moet een onderscheid maken tussen natuurlijke stoffen met een hormonale werking en synthetische. Het lichaam kan goed met natuurlijke stoffen omgaan. De oestrogene stoffen in planten worden vrij snel afgebroken, en de placenta van zwangere vrouwen houdt het natuurlijke estradiol bij ongeboren kinderen uit de buurt. Het zijn vooral de synthetische oestrogenen waarover ik me zorgen maak."

Ongeboren en pasgeboren kinderen, en kinderen die vlak voor de puberteit zitten, zijn verhoogd kwetsbaar voor hormonen, zeggen Murk en Hoogenboom. In die leeftijdsfases maakt het lichaam zich klaar om op hormonen te gaan reageren en allerlei genen aan- of uit te zetten. Wetenschappers zeggen dan dat er een critical window opengaat. En dan kunnen hormonen van buitenaf ineens wel een belangrijk effect hebben.

Dat geldt des te meer voor de synthetische stoffen met een oestrogene werking, vreest Murk.

"Deze synthetische stoffen breken minder makkelijk af. Een stof uit voedselverpakkingen als bisphenol A komt door de placenta heen, net als afbraakproducten van DDT. Dat zou ook wel eens zo kunnen zijn met een kunstmatig oestrogeen als zeranol, dat Amerikanen als groeibevorderaar gebruiken."

"Verder werken de Amerikanen met cocktails van middelen: estradiol en progesteron bijvoorbeeld, of estradiol en de testosteronvariant trenbolone. In de studies die we nu uitvoeren merken we dat juist cocktails van die hormonen elkaars werking kunnen versterken. Die interacties maken het hormoonvlees nog riskanter."

Murk vraagt zich af of de vetzuchtepidemie niet mede het gevolg is van hormonen. Dat hormonen een rol spelen bij het ontstaan en de ontwikkeling van borst- en prostaatkanker staat inmiddels vast. Misschien laten de gevolgen van blootstelling aan hormonen zich zelfs tot in de volgende generaties voelen, denken beide toxicologen.

"We zien nu dat de kinderen van DES-dochters vruchtbaarheidsproblemen krijgen", zegt Hoogenboom. DES is een hormoon dat zwangere vrouwen in de jaren zestig kregen om miskramen te voorkomen, maar dat de kans op kinderen met aangeboren afwijkingen verhoogde. Hoewel het praktisch is uitgesloten dat het hormoon nog in de lichamen van de derde generatie vrouwen circuleert, heeft het preparaat kennelijk nog steeds effect.

Critical windows, een direct verband met het ontstaan van kanker en mogelijke langetermijngevolgen tot in volgende generaties maken van Hoogenboom en Murk voorstanders van het huidige EU-beleid om geen hormoonvlees op de markt toe te laten. Daarvoor staat er te veel op het spel, vinden ze.

Tijdlijn | De hormoonoorlog
1988 Weerstand onder Europese consumenten tegen groeibevorderaars leidt tot een Europees verbod. In de VS acht de gezondheidsautoriteit FDA het gebruik van hormonen veilig.
1995 EU-commissaris Franz Fischler organiseert een congres over de veiligheidsaspecten van hormonen in vee. De uitkomst: er is geen bewijs dat het gebruik van hormonen in de veeouderij voor mensen tot een verhoogd risico leidt. Fischler is echter niet overtuigd. Als journalisten hem vragen of hij denkt dat Amerikanen risico's lopen door hun hormoonvlees antwoordt hij: "Maar natuurlijk."
1996 Het Europarlement handhaaft het hormoonverbod en de VS dient een klacht tegen de EU in bij de handelsorganisatie WTO, die officieel handelsgeschillen tussen landen en blokken moet oplossen, maar volgens critici vooral oog heeft voor de belangen van de VS, Australie, Nieuw-Zeeland en een paar Zuid-Amerikaanse landen.
1998 Wetenschappers van de EU concluderen dat er geen veilige inname is van de in de VS gebruikte groeibevorderaars.
1999 De JEFCA, een commissie van de WHO en de FAO, stelt dat de groeibevorderaar estradiol 'zeer waarschijnlijk' direct kanker kan veroorzaken. De JEFCA zou een beslissende stem moeten hebben in WTO-disputen als het om voedselveiligheid gaat. De WTO legt de uitspraak van de JEFCA echter naast zich neer.
1999 Volgens WTO zit Europa fout en moet de EU de grenzen openen voor hormoonvlees. De EU weigert en de VS gooit de invoerrechten van legio EU-producten - waaronder Roquefort, ganzenlever, mosterd en chocolade - zover omhoog dat de export stil komt te liggen. Kosten: tweehonderd miljoen euro.
2001 – 2003 Amerika valt Afghanistan en Irak binnen. Om de wankele steun voor de acties niet in gevaar te brengen, houden de Amerikanen zich aan het WTO-front gedeisd. Zoals een Amerikaanse bestuurder in het Witte Huis zei: "There is no point in testing Europeans on food while they are being tested on Iraq." In toespraken voor boeren haalt George Bush echter fel uit naar het 'domme' Europa dat zoveel problemen heeft met gentechnologie en hormonen.
September 2003 Het WTO-overleg in Cancun, Mexico staat in het teken van de landbouw. De VS eisen dat de EU zijn grenzen opent voor de Amerikaanse, Zuid-Amerikaanse en Australische gengewassen. Onafhankelijke Amerikaanse economen manen echter tot omzichtigheid. "We hebben de Europeanen in de hormoonoorlog vierkant verslagen, maar dat heeft onze verkoop in Europa niet verhoogd", waarschuwtt econoom Ford Runge.
De conservatieve Washington Times vindt echter dat Amerika gewoon moet doorzetten. Ook als de EU uiteindelijk geen Amerikaanse gentech toelaat is er winst geboekt. De EU laat weliswaar nog steeds geen hormoonvlees toe, maar de boetes hebben andere landen ervan weerhouden het Europese voorbeeld te volgen. Het breken van Europa zal de weerzin tegen gentechproducten in andere landen in de kiem smoren, aldus de Washington Times.

Toegestane groeibevorderaars in de VS
Testosteron Mannelijk geslachtshormoon, bevordert de aanmaak van spierweefsel.
Estradiol Vrouwelijk geslachtshormoon, bevordert de aanmaak van vet- en spierweefsel.
Progesteron Natuurlijk hormoon, bevordert de aanmaak van vet- en spierweefsel.
Trenbolone Synthetische variant van testosteron.
Zeranol Gebaseerd op het schimmelgif zearalenone. Werkt op ongeveer dezelfde manier als estradiol.
Melengestrol-acetaat (MGA) Synthetische variant van progesteron.
Ractopamine Een clenbuterolvariant. Verschuift de verhouding tussen spieren en vet in de richting van spieren.
BST Recombinant rundergroeihormoon. Verhoogt de melkafgifte.

Weekblad voor Wageningen UR, 4 september 2003.




Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.