Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 2-3-2019

De anabole potentie van DHEA

DHEA is weer verkrijgbaar. Goed nieuws voor een heleboel krachtsporters die op zoek zijn naar legale middelen waarmee ze meer spiermassa kunnen opbouwen. Ook al zeggen tientallen studies dat DHEA nog geen flintertje anabole werking heeft, DHEA kan wel degelijk spiergroei bewerkstelligen. Als je maar weet hoe.

Voor liefhebbers van supplementen die geen verboden middelen willen gebruiken was de vreugde van korte duur. In 1995, een jaar nadat Amerikaanse supplementenmakers DHEA hadden geintroduceerd, verscheen het prohormoon in Nederlandse winkels. En binnen een paar jaar verdween het alweer uit de schappen. De Nederlandse overheid had besloten dat DHEA eigenlijk een medicijn was, en geen stof die in een voedingssupplement mag zitten.

In 2010 herzag diezelfde overheid dat besluit. Studies hadden laten zien dat DHEA geen 'merkbare farmacologische werking' heeft, dus waarom zou je de stof verbieden? Ruchtbaarheid aan het besluit gaf de overheid niet, zodat pas in het voorjaar van 2013 de supplementenindustrie er lucht van kreeg. Inmiddels verspreidt het drie jaar oude nieuws zich als een lopend vuurtje, en het ziet er naar uit dat je DHEA straks weer gewoon in Nederlandse winkels kunt kopen.

Dat DHEA niet werkt, zul je in dit stuk niet lezen. Maar eerlijk is eerlijk, het is wel de conclusie van de recente overzichtsartikelen in de serieuze wetenschappelijke tijdschriften. In veel grote studies waarin proefpersonen maandenlang DHEA slikten was van biologisch effect geen sprake. Maar niet in alle studies, en niet als het om spiermassa gaat. Als je tenminste weet waar je moet zoeken en de weg in de DHEA-jungle kent. Daarom nemen we je graag mee op een wetenschappelijke safari naar wat minder bekende DHEA-studies, die je vertellen hoe je met het legale DHEA toch heus meer spieren kunt opbouwen.

Neem dus gerust plaats in deze fraaie bus van Koert Travels en laat je verrassen. Liever niet met je schoenen op de bank zitten of de wetenschappers voederen. Ze zijn, een uitzondering daargelaten, toch al niet zo fit.

Een inactief prohormoon?
Het gros van het DHEA dat in je lichaam circuleert is gemaakt door je bijnieren. Als je 25 tot 30 jaar bent, is de productie van DHEA op z'n hoogtepunt, maar daarna neemt die elk jaar een beetje af. Op je 75ste is je DHEA-spiegel nog maar twintig procent van wat die was toen je een twintiger was.

DHEA doet zelf bijna niets, maar enzymen zetten het om in hormonen die wel degelijk actief zijn. DHEA kan bijvoorbeeld omzetten in 7-oxo-DHEA, een hormoon dat het immuunsysteem harder laat werken en de stofwisseling een tandje hoger zet. DHEA kan ook omzetten in het vrouwelijke geslachtshormoon estradiol en het mannelijke geslachtshormoon testosteron.

Die laatste eigenschap was twintig jaar geleden voor supplementenbedrijven aanleiding om DHEA te lanceren als bodybuildingsupplement. Dat was leuk bedacht, maar wetenschappers die nagingen of DHEA dat werkelijk deed, moesten de DHEA-gebruikers teleurstellen. In het gros van al die studies deed DHEA helemaal niets met de testosteronspiegel van mannen, en evenmin met hun spiermassa of kracht.

Een prohormoon dat wel iets doet
Inderdaad, daar word je niet blij van. Maar in 2006 publiceerden onderzoekers van Washington University een onderzoek waarin DHEA wel degelijk een anabole werking had. Dat onderzoek verklaart ook waarom suppletie met DHEA in de overweldigende meerderheid van de studies geen effect op de spiermassa en kracht heeft.

De onderzoekers experimenteerden met 65-plussers. De helft van de proefpersonen kreeg elke dag vijftig milligram DHEA, de andere helft een nepsupplement, en dat tien maanden lang. In de eerste zes maanden van de studie gebeurde er helemaal niets met de spieren van de proefpersonen, niet bij de slikkers van het nepsupplement en niet bij de 65-plussers die DHEA kregen. Maar dat veranderde in de laatste vier maanden van het experiment, toen de onderzoekers hun proefpersonen lieten trainen met gewichten, en ze drie keer per week een full-body workout lieten afwerken.

Beide groepen, de DHEA- en de nepsupplementgebruikers, bouwden in die periode spiermassa op en werden sterker. Maar de snelheid waarmee de DHEA-gebruikers sterker werden en nieuwe spiermassa verwierven was twee keer hoger dan bij de proefpersonen die het nepsupplement gebruikten. DHEA werkt dus anabool, maar alleen in combinatie met krachttraining.

Antiverouderingsonderzoekers konden de uitkomsten niet goed verklaren. 'Als je testosteron aan 65-plussers geeft, groeit hun spiermassa', vertelde een onderzoeker op een symposium. 'Laat je die 65-plussers ook nog trainen, dan neemt hun spiermassa nog meer toe. Dat is logisch. Maar hoe kan een stof nou helemaal niks doen bij inactiviteit, en in combinatie krachttraining ineens wel zo'n uitgesproken effect hebben?'

Een paar jaar later deden Japanse onderzoekers een fundamentele ontdekking die verklaarde waarom DHEA niet werkt bij inactieve mensen, maar bij krachtsporters wel degelijk een anabole werking kan hebben.

Spiercellen maken zelf hormonen
In leerboeken staat dat spiercellen sneller groeien naarmate er meer anabole hormonen zoals testosteron in het bloed circuleren, en dat het gros van dat testosteron is geproduceerd door de testes (bij mannen) of de eierstokken (bij vrouwen). Dat staat natuurlijk nog steeds overeind, maar onderzoekers van de universiteit van Tsukuba in Japan ontdekten een paar jaar geleden dat de werkelijkheid een tikkie complexer is. Spiercellen, achterhaalden de Japanners, maken zelf ook anabole hormonen aan.

Spiercellen maken hun eigen testosteron. De grondstoffen daarvoor vissen ze uit de bloedbaan en een van de belangrijkste van die grondstoffen is... jazeker, DHEA. Een andere is androstenedione, een steroid dat net iets meer lijkt op testosteron dan DHEA, en dat uit DHEA kan ontstaan.

De productie van testosteron door spiercellen komt pas op gang als je intensief beweegt, en bijvoorbeeld aan krachttraining doet, maken dierstudies duidelijk.

De Japanners lieten labratten zo hard mogelijk rennen op een treadmill, en bestudeerden daarna hun spiervezels. Ze zagen dat de lichamelijke inspanning in spiercellen enzymen activeert als 17-beta-HSD en 3-beta-HSD. Die enzymen zetten DHEA en verwante verbindingen eerst om in testosteron, en testosteron in DHT.

De Japanners konden ook zien dat de concentratie vrij testosteron en DHT in de spiercellen toenam door intensieve inspanning. Al die nieuwgevormde anabole hormonen maken zich waarschijnlijk vast aan androgeenreceptoren in de spiercellen en stimuleren spiergroei. En nu we het over androgeenreceptoren hebben: ook de aanmaak daarvan gaat omhoog door intensieve fysieke inspanning.

Die razend interessante processen vinden vooral plaats bij vrouwelijke organismen, ontdekten de Japanners. Ze vermoeden dat daarom vrouwen, die toch een factor tien tot twintig minder testosteron aanmaken dan mannen, toch nog goed op krachttraining reageren. Een vrouw die een paar jaar stevig met gewichten traint kan sterker worden dan een man die niet traint.

'Op basis van wat we weten over het belang van hormonen als testosteron voor spieropbouw is dat niet goed mogelijk', aldus de Japanners. 'Maar het mechanisme dat wij hebben ontdekt verklaart waarschijnlijk waarom er zoveel sterke getrainde vrouwen rondlopen.' DHEA-suppletie is dus nog interessanter voor vrouwelijke sporters dan voor mannelijke. Maar dat had je zelf al bedacht.

Antikatabole werking
Er zijn nog meer redenen waarom DHEA-supplementen nuttig kunnen zijn voor krachtsporters. Eentje is dat tijdens fysieke stress suppletie met vijftig milligram DHEA per dag de verhouding tussen het spierslopende cortisol en testosteron verbetert. Een andere is dat DHEA remt de spierafbraak door training afremt op moleculair niveau. Als spiercellen zichzelf afbreken, door zware inspanning, tekort aan voedingsstoffen, veroudering of langdurige inactiviteit, wordt het katabole enzym MuRF-1 actief. Hoe meer DHEA er in het bloed zit, des te moeizamer werkt dat enzym. Hoe DHEA dat voor elkaar krijgt is nog niet bekend.

Inname en dosering
Als je gaat trainen, beginnen je spiercellen al vrij snel verbindingen als DHEA op te zuigen uit je bloedbaan. Hoe meer DHEA er op dat moment in je lichaam circuleert, des te beter. Volgens studies heeft DHEA een uur nodig om in het bloed te komen. Dat betekent dat je DHEA het beste een uur voor je workout kunt innemen.

Een alternatief is dat je DHEA slikt voordat je gaat slapen. Volgens veel positieve studies en praktijkverslagen boeken gebruikers ook goede resultaten als ze DHEA innemen voordat ze onder het dekbed kruipen. Misschien verlopen herstelprocessen tijdens je slaap beter naarmate er meer DHEA in je lichaam circuleert.

De meest voor de hand liggende dosering is vijftig milligram DHEA per dag. Die dosis is voldoende om de DHEA-spiegel te verhogen tot het niveau van een 25-jarige.

De hoogste dosis die volgens Sanjeev Tummala, een arts en onderzoeker die is verbonden aan Harvard Medical School, zin heeft is driehonderd milligram DHEA per dag. 'Bij een dosis van meer dan driehonderd milligram DHEA per dag stijgt de DHEA-spiegel nauwelijks meer', schrijft hij in een artikel dat verscheen in Clinical Biochemistry. 'De DHEA-spiegel bereikt bij driehonderd milligram per dag een plateau.'

In de meeste studies gebruiken onderzoekers doses van 25 tot 100 milligram DHEA per dag. In die doseringen zijn bijwerkingen zeldzaam. Eentje is vermeldenswaard: enkele procenten van de vrouwen die langdurig DHEA gebruiken, melden een lichte toename van de lichaamsbeharing, meestal op de onderbuik of de kin. Dat gebeurt incidenteel bij een inname van vijftig milligram DHEA per dag, en wat vaker bij een inname van honderd milligram per dag. Bij een inname van 25 milligram per dag komt het, als je afgaat op de wetenschappelijke literatuur, niet voor.

Op webfora voor bodybuilders zie je wel eens berichten van mannelijke gebruikers die door DHEA last van borstvorming kregen. Dat kan. Doses van honderd milligram DHEA of meer laten bij sommige mannen de estradiolspiegel tijdelijk stijgen tot een niveau waarvan artsen vinden dat het te hoog is. Bij een inname van vijftig milligram is de kans daarop echter klein.

Slotopmerkingen
Als je actief bent in een sport waarbij je dopingcontroles moet ondergaan, besef dan dat DHEA op de dopinglijst staat.

Literatuur
J Appl Physiol. 1999 Dec;87(6):2274-83; Med Sci Sports Exerc. 1999 Dec;31(12):1788-92; Am J Physiol Endocrinol Metab. 2006 Nov;291(5):E1003-8; Arch Intern Med. 2003 Mar 24;163(6):720-7; J Womens Health (Larchmt). 2005 Jun;14(5):391-400; Steroids. 2010 Mar;75(3):219-23; J Appl Physiol. 2008 Jan;104(1):67-74; Horm Metab Res. 2011 Sep;43(10):702-7; Stress. 2012 Jan;15(1):85-96; Eur J Appl Physiol. 2013 Jul;113(7):1783-92; Clin Biochem. 1999 Jul;32(5):355-61.

Sport & Fitness, augustus 2013.




Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.