Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 1-8-2018

'Met een beetje vies is niets mis'

Hij kreeg landelijke bekendheid door zijn onderzoek aan vaatdoekjes, wc-brillen en bidons. Aan het eind van zijn actieve loopbaan kijkt microbioloog Rijkelt Beumer terug op de hygieneparadox.

Nee hoor, Rijkelt Beumer is er niet rouwig om dat hij na 44 jaar met pensioen is gegaan. 'Het is een beetje op', zegt de Wageningse levensmiddelenmicrobioloog. 'De laatste jaren waren zwaar. Ik hoop dat ik nu meer toekom aan andere dingen. Aan mijn accordeonlessen, bijvoorbeeld.'

Op 27 oktober nam Beumer tijdens een aan hem gewijd minisymposium officieel afscheid van de Universiteit van Wageningen. Een volledig afscheid is het niet, want Beumer blijft voorlopig als extern medewerker aan de leerstoelgroep levensmiddelenmicrobiologie verbonden. Er zitten nog wat publicaties en promoties in de pijplijn.

Er zijn weinig Wageningse wetenschappers wier onderzoek zoveel publiciteit kreeg als dat van Beumer en zijn collega's. Niet zelden ging het om onderzoek dat studenten voor hem uitvoerden, dat nooit in een wetenschappelijke tijdschrift verscheen. Tot die laatste categorie behoorde bijvoorbeeld het onderzoek naar hergebruikte flesjes met een pushpull-deksel. Sporters gebruiken de flesjes graag, maar Beumer en zijn studenten ontdekten dat bijna een op de vijf hergebruikte flesjes gevaarlijk veel bacterien bevat. Ze zitten in de biofilm, die ontstaat in het ingenieuze deksel. De oplossing? De flesjes na gebruik schoonmaken met warm water en afwasmiddel, en vervolgens laten drogen. 'Het kost wat moeite, maar het is goedkoper dan een nieuw flesje', aldus de onderzoeker.

'Mensen vinden bacterien een beetje eng', vervolgt Beumer. 'Dat verklaart de interesse in onderzoek als dat van ons. Ik heb trouwens altijd geprobeerd om eventuele risico's in hun perspectief te zetten, zodat duidelijk werd dat bacterien vaak juist helemaal niet eng zijn. Met een beetje vies is niets mis.'

Dat was ook de filosofie achter het onderzoek waarin Beumers studenten de toiletbrillen van wegrestaurants bemonsterden, en de bacteriepopulatie vergeleken met bijvoorbeeld het toetsenbord van een computer. De uitkomst: per vierkante centimeter leefden er op een keyboard tien keer meer micro-organismen dan op een toiletbril. Toch concludeerde de studie niet dat we eigenlijk na het werken op een computer onze handen moeten wassen. 'Op het toetsenbord zitten niet die bacterien waarvan je ziek kunt worden, en bovendien zitten ze er nog steeds in lage aantallen', zegt Beumer. 'Op een krop sla zitten er meer, en door slechte hygiene bij de teelt kunnen daar ook ziekteverwekkers tussen zitten.'

Een soortgelijke boodschap destilleerde Beumer uit de Wageningse bijdrage uit een onderzoek naar de mogelijkheid dat bacterien zich via het geldverkeer van mens tot mens verspreiden. 'In een land als Italie zijn winkels daar tamelijk strikt in', zegt Beumer. 'In een slagerij is de persoon achter de kassa iemand anders dan de persoon die je bestelling klaarmaakt. Zo weet je zeker dat je met het wisselgeld geen bacterien terugkrijgt.'

Op de Wageningse markt vonden Beumer en zijn studenten nog de meeste bacterien op wisselgeld van een kaasboer. Dat waren goedaardige melkzuurbacterien die nu eenmaal in kaas zitten.

Met zijn relativerende instelling over de risico's van micro-organismen is Beumer steeds meer een eenling. Hij was bijvoorbeeld altijd sceptisch over het gebruik van desinfecterende schoonmaakmiddelen in het huishouden. Uit zijn onderzoek bleek dat die producten in de praktijk niet werken. In een vieze vaatdoek beschermen kleine beetjes etensresten bacterien als Staphylococcus aureus en Salmonella tegen desinfecterende schoonmaakmiddelen. De organismen kunnen daardoor bovendien resistent worden tegen die producten.

Die kritische houding kostte Beumer het lidmaatschap van het mede door hem opgerichte International Scientific Forum on Home Hygiene. Nadat die organisatie steun kreeg van schoonmaakmiddelenfabrikanten, en leden de opdracht kregen het gebruik van desinfecterende schoonmaakmiddelen te promoten, vond het bestuur dat het behoefte had aan 'vers bloed'.

'In een huishouden met gezonde mensen vind ik die producten nog steeds overdreven', zegt Beumer. 'Je zorgt voor voldoende hygiene als je je handen wast nadat je naar de wc bent geweest, nadat je een baby hebt verschoond, voordat je gaat eten en voor, tijdens en na het koken.'

Tijdens zijn wetenschappelijke loopbaan heeft Beumer een hygieneparadox zien ontstaan: aan de ene kant verslapt de aandacht voor hygiene, en aan de andere kant pleiten wetenschappers voor een steeds geavanceerdere aanpak om ons te beschermen tegen bacterien. Nadat in 2008 en 2009 in de Verenigde Staten een dozijn doden viel en honderden mensen ernstig ziek werden nadat ze met Salmonella-besmette pindaproducten hadden gegeten, presenteerden collega's van hem vernuftige modellen die de overleving van Salmonella in potten pindakaas voorspelden. Tegelijkertijd vertelden medewerkers van het bedrijf waar de besmette potten vandaan kwamen in Amerikaanse kranten over ratten, muizen en partijen rottende pinda's die in de pindakaas werden verwerkt. De Amerikaanse overheid heeft de onderneming gesloten.

'Nieuwe modellen hadden deze affaire niet kunnen voorkomen', zegt Beumer. 'Naleving van de elementaire hygienerichtlijnen wel.' De affaire is karakteristiek voor de lakse manier waarop we tegenwoordig met hygiene omgaan, aldus Beumer. 'Het is overal zo, hoor. Ik zie het zelfs in de toiletten van mijn eigen universiteit.'

Bionieuws, editie 17, 29-10-2011.
[PDF]

Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.