Deze website gebruikt cookies. Als je wilt weten wat dat zijn, en wat voor consequenties dat heeft, klik dan hier. Als je niets van die cookies moet hebben, klik dan hier.

Willem Koert.nl

Nieuw | Over mij | Contact | Blogs

Opgepoetst | 7-8-2018

Weinig eten, wel vitamines

Kinderen in de Derde Wereld zijn gebaat bij het toedienen van voedingssupplementen. Mits dat gebeurt met een alles-in-een preparaat. Eenzijdige toevoegingen werken misschien juist averechts.

Ongeveer de helft van de wereldbevolking is ondervoed en vooral kinderen zijn daarvan de dupe. De wereldgezondheidsorganisatie WHO heeft nog reserves, maar Unicef denkt steeds nadrukkelijker na over een mondiaal programma, waarbij alle kinderen in arme landen extra vitamine A en ijzer in supplementvorm krijgen. Vooral Amerikaanse wetenschappers zijn voorstander van zo'n snelle technological fix, die moet slagen waar sociale hervormingen, voorlichtingscampagnes en ontwikkelingsprogramma's falen.

Wageningse onderzoekers doen in de Derde Wereld onderzoek naar de effecten van dergelijke campagnes. Daarbij kijken ze vooral naar een metaal dat Unicef en de WHO over het hoofd hebben gezien: zink. De reden van die blinde vlek is methodologisch van aard, meent drs. Marjoleine Dijkhuizen. Dijkhuizen is sinds november terug uit Java, waar ze samen met haar partner drs. Frank Wieringa onderzoek deed naar zwangere vrouwen en pasgeboren kinderen. 'Het lichaam heeft geen mogelijkheden om zink op te slaan. Daardoor gaat de zinkspiegel in het lichaam door vasten of ziekte als een jojo op en neer. Die fluctuatie maakt dat een tekort aan zink moeilijk is vast te stellen. Daarom hebben onderzoekers zink verwaarloosd.'

Ontwikkelingsorganisaties zijn vooral bezig met ijzer en vitamine A. IJzer, omdat een tekort bloedarmoede veroorzaakt en de ontwikkeling van de hersenen remt. Vitamine A, omdat een tekort leidt tot blindheid, een verzwakte afweer tegen ziekten en daardoor sterfte. Een derde van de baby's die in de Derde Wereld sterft, sneuvelt door een tekort aan vitamine A. De nadruk op deze twee stoffen komt dus niet uit de lucht vallen.

Toch denken de Wageningse onderzoekers en hun collega's van de Amerikaanse Johns Hopkins University dat zink in het rijtje ijzer en vitamine A thuishoort. 'Zink is nodig voor de aanmaak van eiwitten en voor de werking van veel enzymen', legt Dijkhuizen uit. Enzymen zijn de moleculaire fabriekjes van de cel, die onmisbaar zijn om een cel te laten functioneren. 'Bij een tekort aan zink zakt de hele stofwisseling in elkaar.'

Hoewel grootschalig onderzoek ontbreekt, nemen voedingswetenschappers aan dat er net zoveel mensen met een zinktekort rondlopen als met een ijzertekort: ongeveer twee miljard. Zoveel mensen hebben immers een voedingspatroon met weinig vlees en veel rijst, dat tekorten aan ijzer en zink in de hand werkt. Dierlijke producten zijn de beste bronnen van ijzer en zink, en rijst bevat stoffen die de opname van die metalen remt.

Vooral het immuunsysteem lijdt onder een zinktekort, blijkt uit de Nederlands/Amerikaanse studies. De begeleider van Wieringa en Dijkhuizen, prof. dr. Clive West van Wageningen Universiteit, ontdekte bijvoorbeeld dat Ethiopische baby's meer weerstand kregen door zinksupplementen, en daardoor sneller groeiden. Vooral bij zuigelingen die achterbleven in hun groei - en in Ethiopie is dat bij de helft van de kinderen het geval - werkte het supplement. Hun groeitempo verdubbelde bijna. 'Kinderen die supplementen kregen, hadden minder last van infectieziekten', vertelt West. 'Ze hoestten minder, hadden minder vaak koorts en diarree en gaven minder vaak over.'

Andere Wageningse onderzoekers vonden hetzelfde verband in de sloppenwijken van Dhakka, de hoofdstad van Bangladesh. Ze ontdekten dat zwangere vrouwen sterkere baby's kregen als ze zinksupplementen gebruikten. Zink kon weinig veranderen aan het ondergewicht waarmee de helft van de kinderen werd geboren. Maar kinderen van zinkmoeders hadden wel minder last van diarree, dysenterie en de huidziekte impetigo.

Dijkhuizen en Wieringa hebben in Indonesie gekeken naar de effecten van zink op moleculair niveau. Daarbij bleek dat zink leidde tot een onevenredig verhoogde aanmaak van het eiwit interleukine-6, een van de vele stoffen die het immuunsysteem produceert. Dat klinkt goed, maar Dijkhuizen en Wieringa zijn bezorgd. Ze vinden dat het effect niet pleit voor een suppletie met slechts een enkele vitamine of mineraal. 'Als je het immuunsysteem te veel een kant uit stuurt, dan raakt het uit balans, en werkt het supplement misschien zelfs negatief.'

Verstoorde immuunsystemen kunnen zich misschien tegen zichzelf keren en allergieen zoals astma veroorzaken. Ook in de Derde Wereld neemt het aantal astmapatienten snel toe. Sommige wetenschappers zijn bang dat de eenzijdige supplementatieprogramma's die nu al lopen - veelal gekoppeld aan vaccinatie-programma's - daar iets mee te maken hebben.

Ontwikkelingsorganisaties moeten daarom voorzichtig te werk gaan bij de opzet van hun programma's, denkt Dijkhuizen. 'Als je een paar voedingsstoffen gaat toedienen, en de rest niet, dan kun je dit soort reacties verwachten. Als je gaat supplementeren, dan moet je deze balansen in evenwicht houden. Je moet meer stoffen toedienen, niet een of twee.'

Multi-preparaten dus, met een reeks aan vitamines en mineralen, zoals die ook hier bij de drogist liggen. Voor het geld hoeft Unicef het niet te laten. 'De kosten van zo'n wereldwijde operatie gaan vooral zitten in de distributie, het transport en de verstrekking. De kosten van de preparaten zelf zijn te verwaarlozen.'

Volkskrant, 12 mei 2001.

Gemaakt in Kladblok. WordPress is voor mietjes.